ترجمه درس سوم عربي دهم رشته ادبيات و علوم انساني

 

اَلدَّرْسُ الثّالِثُ (درس سوم )

﴿اَلله الّذی یُرْسِلُ الرّیاحَ فَتُثیرُ سَحاباً فَیبسَطُهُ فِی السَّماءِ…﴾     خدایی كه بادها را مى‏ فرستد و ابرى برمى‏ انگیزد و آن را در آسمان مى‏ گستراند.

مَطَرُالسَّمَكِ  ( باران ماهی)

هَل تُصَدِّقُ أنَ ترَی فی یَومٍ مِنَ الْایّامِ أَسماكاً تَتَساقَطُ مِنَ السَّماءِ؟!آیاباورمی کنی که روزی ازروزها ماهی ها را ببینی که ازآسمان می افتند؟

 إنَّ نزُولَ الْمَطَرِوَ الثَّلْجِ مِنَ السَّماءِ شَیءٌ طبَیعیٌّ؛ مسلما بارش باران وبرف از آسمان یک چیز طبیعی است.

 وَلکِٰنْ أ یُمْکِنُ أنَ نرَی مَطرَ السَّمَكِ؟! هَل تظَنُّ أنَ یکَونَ ذٰلِكَ الْمَطَرُ حَقیقَةً وَ لَیسَ فِلْماً خَیالیّاً؟!

واما آیا امکان داردکه باران ماهی را ببینیم؟ آیا گمان می کنی که آن باران حقیقی باشد. وفیلمی خیالی نیست.

حَسَناً فَانْظُرْ إِلَی هٰذِهِ الصُّوَرِ حَتَّی تُصَدِّقَ. خوب پس به این تصاویر نگاه کن تا باور کنی.

اُنظُرْ بِدِقَّةٍ؛ أنتَ تُشاهِدُ سُقوطَ الْاسَماكِ مِنَ السَّماءِ؛ کَأنَّ السَّماءَ تُمْطِرُ أَسماکاً. یُسَمّی النّاسُ هٰذِهِ الظّاهِرَةَ الطَّبیعیَّةَ (مَطَرَ السَّمَكِ)

به دقت نگاه کن.توافتادن ماهی ها را از آسمان می بینی، مثل اینکه آسمان ماهی ها می بارد. مردم این پدیده طبیعی را باران ماهی می نامند .

حَیَّرَتْ هٰذِهِ الظّاهِرَةُ النّاسَ سَنَواتٍ طَویلَةً فَما وَجَدوا لَها جَواباً. یَحْدُثُ (مَطَرُ السَّمَكِ) سَنَویّاً فی جُمهوریَّةِ الْهُندوراس فی أَمِریکَا الْوُسطَی.

این پدیده مردم را سالهای طولانی شگفت زده کرده وبرای آن جوابی نیافتند باران ماهی سالانه در جمهوری هندوراس در امریکای مرکزی اتفاق می افتد.

تَحدُثُ هذِهِ الظّاهِرَةُ مَرَّتَینِ فی السَّنَةِ أَحیاناً. فَیلُاحِظُ النّاسُ غَیمَةً سَوداءَ عَظیمَةً وَ رَعداً وَ بَرقاً وَ ریاحاً قَویَّةً وَ مَطَراً شَدیداً لِمُدَّةِ ساعَتَینِ أَو أَکثَر.

این پدیده گاهی دوبار در سال اتفاق می افتد. ومردم به مدت دوساعت یا بیشتر تکه ابر سیاه بزرگی ورعد وبرق وبادهایی قوی وبارانی شدید را ملاحظه می کنند.

ثُمَّ تصُبِحُ الْارَضُ مَفروشَةً بِالْاسَماكِ، فَیَأخُذُهَا النّاسُ لِطَبخِها وَ تَناوُلِها. حاوَلَ الْعُلَماءُ مَعرِفَةَ سِرِّ تِلْكَ الظّاهِرَةِ الْعَجیبَةِ؛سپس زمین با ماهیها پوشیده می شود، ومردم آنها را برای پختن وخوردنش می برند. دانشمندان برای شناخت راز آن پدیده ی عجیب تلاش کردند.

 فَأَرْسَلوا فَریقاً لِزیارَةِ الْمَکانِ وَالتَّعَرُّفِ عَلَی الْاسَماكِ الَّتی تَتَساقَطُ عَلَی الْاَرضِ بَعدَ هٰذِهِ الْامطارِ الشَّدیدةِ،

وگروهی را برای دیدن محل وشناختن ماهی هایی که بعد از این بارانهای شدید بر زمین می افتند فرستادند.

 فَوَجَدوا أَنَّ جَمیعَ الْاسَماكِ الْمُنتَشِرَةِ عَلَی الْاَرضِ بِحَجمٍ واحِدٍ وَ نَوعٍ واحِدٍ، وَلٰکِنَّ الْغَریبَ فی الْاَمرِ أَنَّ الْاسَماكَ لَیسَتْ مُتَعَلِّقَةً بِالْمیاهِ الْمُجاوِرَةِ

و آنها دریافتند که همه ماهی ها ی پراکنده شده در زمین به یک نوع واندازه هستند واما شگفتی کار آن است که ماهی ها متعلق به آبهای مجاور نیستند.

 بَلْ بِمیاهِ الْمُحیطِ الْاَطْلَسیِّ الَّذی یَبْعُدُ مَسافَةَ مِائَتَی کیلومترٍ عَنْ مَحَلِّ سُقوطِ الْاسَماكِ.

بلکه متعلق به آبهای اقیانوس اطلس هستند که به فاصله ی دویست کیلومتراز محل سقوط ماهی ها دور هستند.

ما هوَ سَبَبُ تَشکیلِ هٰذِهِ الظّاهِرَةِ؟ علت شکل گیری این پدیده چیست؟

یحْدُثُ إعْصارٌ شدیدٌ فَیَسحَبُ الْاسَماكَ إلَی السَّماءِ بِقوَّةٍ وَ یَأخُذُها إِلَی مَکانٍ بَعیدٍ وَ عِندَما یَفقِدُ سُرعَتَهُ تَتَساقَطُ عَلَی الْاَرضِ.

گردباد شدیدی اتفاق می افتد  ماهی ها را با قدرت  به آسمان می کِشد وآنها را به محلی دور می کشانند ووقتی سرعتش را از دست می دهد ماهیها بر روی زمین می افتند.

یحَتفَلُ النّاسُ فی الْهُندوراس بِهٰذَا الْیَومِ سَنَویّاً وَ یُسَمّونَهُ ( مِهرَجانَ مَطَرِ السَّمَكِ ).فَانزلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُم.( اَلْبَقَرَة22)مردم هندوراس سالانه این روز را جشن می گیرند وآن را «  جشنواره ی باران ماهی می نامند» و(خداوند) از آسمان آبی را فرو فرستاد و به وسیله ی آن ازمیوه ها رزق وروزی را برای شما خارج کرد.

 

ترجمه درس دوم عربي دهم رشته ادبيات و علوم انساني

 

(إنَّكُم مَسؤولونَ )أَمیرُ الْمُؤمِنینَ عَلی علیه السلام           قطعاً شما مسئول هستید.

کانَتْ سُمَیَّةُ بِانتِظارِ والِدَتِها لِلرُّجوعِ إِلَی الْبَیتِ بَعْدَ انْتِهاءِ الدَّوامِ الْمَدرَسیِّ،

 سمیّه پس از پایان ساعت کارمدرسه برای بازگشت به خانه منتظر مادرش بود.

وَ کانت حجُرُاتُ الْمَدرَسَةِ مُغْلَقَةً، وَ ما بَقِیَ فِی الْمَدرَسَةِ إِ لّا جَمعٌ قَلیلٌ مِن زَمیلاتِها؛

و کلاسهای مدرسه بسته بود، و کسی جز عدّۀ کمی از همکلاسیهایش در مدرسه نبود.

وَ کانَتْ مُدیرَةُ الْمَدرَسَةِ وَ بَعضُ الْمُدَرِّساتِ یَنتَظِرْنَ أنَ تفَرغُ الْمَدرَسَةُ مِنَ الطّالِباتِ.

 و مدیر مدرسه و برخی از معلّمها منتظر بودند که مدرسه از دانش آموزان خالی شود.

عِندَئِذٍ سَمِعَتْ سُمَیةَّ صَوتَ مُکَیِّفِ الْهَواءِ مِنْ إحْدَی الْحُجُراتِ، وَ شاهَدَتِ الْمَصابیحَ مِنَ النَّوافِذِ،

 در این هنگام سمیّه صدای کولر را از یکی از اتاقها شنید، و چراغها را از پنجره ها دید.

فَظَنَّتْ أَنَّ طالِباتِ صَفٍّ آخَرَ فی حِصَّةِ تَقویَةٍ، أَوْ یُمارِسْنَ نَشاطاً حُرّاً؛ وَ عِندَما نَظَرَتْ بِدِقَّةٍ، وَجَدَتِ الْحُجْرَةَ فارِغَةً.

تصوّر کرد که دانش آموزان کلاس دیگر درکلاس درس تقویتی هستند، یا مشغول فعّالیّت آزاد هستند؛ ووقتی با دقّت نگاه کرد، اتاق را خالی یافت.

حاوَلَتْ فَتْحَ الْبابِ، فَوَجَدَتْهُ مُغْلَقاً، فَذَهَبَتْ إلَی مُدیرَةِ الْمَدرَسَةِ، وَ أَخْبَرتْها بِما شاهَدَتْ، فَشَکَرَ تهَا الْمُدیرَةُ، وَ طَلَبَتْ مِن سُمَیَّةَ إِطفاءَ الْمَصابیحِ وَ الْمُکَیِّفِ.

سعی کرد در را باز کند، و آن را بسته یافت و در نتیجه به سوی مدیر رفت و او را از آنچه دیده بود باخبر نمود، مدیر از او تشکّر کرد و از سمیّه درخواست چراغها و کولر را خاموش نماید.

عِندَئِذٍ شاهَدَتِ الْمُدیرَةُ طالِبَةً بِاسْمِ فاطِمَة؛ کانَتْ فاطِمَةُ تَذهَبُ لِإِغلاقِ حَنَفیَّةِ الْماءِ الَّتی کانَتْ مَفتوحَةً قلیلاً.

در این زمان مدیر دانش آموزی به نام فاطمه را دید؛ این دانش آموز برای بستن شیرآبی که کمی باز بود میرفت.

وَ فی صَباحِ الْیَومِ التّالی، شَکَرَتْ مُدیرَةُ الْمَدرَسَةِ فِی ا لِاصْطِفافِ الصَّباحیِّ سُمَیَّةَ وَ فاطِمَةَ لِاهْتِمامِهِما بِالْمَرافِقِ الْعامَّةِ.

و در صبح روز بعد، مدیر مدرسه در صف صبحگاه از سمیّه و فاطمه به خاطر توجّه آنها به تأسیسات عمومی سپاسگزاری کرد.

و فی حِصَّةِ الْعُلومِ ا لِاجْتِماعیَّةِ، قامَتْ رُقَیَّةُ وَ سَأَ لَتِ الْمُدَرِّسَةَ:و در زنگ دانش اجتماعی سمیه برخاست واز معلّم پرسید:

(ماالمَقصودُ بِالْمَرافِقِ الْعامَّةِ الَّتی تَکَلَّمَتِ الْمُدیرَةُ عَنها هذَا الصَّباحَ؟)

 منظور از تأسیسات عمومی ای که خانم مدیر امروز صبح درباره اش صحبت کرد چیست؟

فَأَجابَتْ: (اَلْمَرافِقُ الْعامَّةُ هیَ الْاَماکِنُ الَّتی تَمتَلِکُها الدَّولَةُ، وَ یَنتَفِعُ بِهَا النّاسُ جَمیعاً. إِذا فَهِمْتِ مَعناها، فَاذْکُری لَنا أَمثِلَةً لِلْمَرافِقِ الْعامَّةِ.او جواب داد: تأسیسات عمومی جاهایی است که دولت مالک آن است، و همۀ مردم از آن سود میبرند. اگر (هرگاه) معنایش را فهمیدی برایمان برای تأسیسات عمومی مثالهایی ذکر کن.

أجَابتَ رُقیَةَّ : (المدارِسُ وَ الهَواتفِ العْامَّةُ وَ المستشَفَیاتُ وَ المستوَصَفاتُ وَ المتاحِفُ وَ المکتبَاتُ وَ دَوراتُ المْیاهِ وَ الحدائقِ العامَّةُ وَ الْاشَجارُ علَیَ الرَّصیفِ و أعَمِدَةُ الکْهرَباءِ...)رقیّه پاسخ داد: مدرسه ها، تلفنهای عمومی، بیمارستانها، موزه ها، کتابخانه ها، سرویسهای بهداشتی، درختان کنار پیاده رو وتیرهای برق...

أَجابَتِ الْمُدَرِّسَةُ: (أحسَنْتِ، وَ الحِفاظُ عَلَی هذِهِ الْمَرافِقِ واجِبٌ عَلَی کُلِّ مُواطِنٍ )

خانم مدیر جواب داد: آفرین بر تو و نگهداری از این تأسیسات بر هر هم میهنی واجب است.

سَأَ لَتِ الطّالِباتُ بِتَعَجُّبٍ:( لِمَ وَ کَیفَ؟ ! ذٰلِكَ واجِبُ الدَّولَةِ )

دختران دانش آموز(دانش آموزان) با شگفتی پرسیدند: چرا و چگونه؟! این(آن) وظیفۀ دولت است.

قالَتِ الْمُدَرِّسَةُ:( بَلْ هیَ مَسؤولیَّةٌ مُشتَرکَةٌ، فَسُمَیَّةُ الَّتی قامَتْ بِإِطفاءِ الْمُکَیِّفِ وَ الْمَصابیحِ فی حُجْرَةِ الْمَدرَسَةِ؛

خانم مدیر گفت: البتّه که مسئولیّتی مشترک است، سمیّه که به خاموش کردن کولر و چراغها در کلاس(اتاق)مدرسه اقدام کرد؛

وَ فاطِمَةُ الَّتی أَغْلَقَتْ حَنَفیَّةَ الْماءِ وَ الطّالِبَةُ الَّتی تَدخُلُ مَکتَبَةَ الْمَدرَسَةِ فَتُحافِظُ عَلیَ الْهُدوءِ فیها وَ عَلَی نَظافَةِ الْکُتُبِ وَ تَرتیبِها،

و فاطمه که شیرآب را بست و دانش آموزی که وارد کتابخانه مدرسه میشود وآرامش آن و پاکیزگی کتابها و ترتیب آنها را حفظ میکند؛

وَ تِلْكَ الَّتی تَنصَحُ مَنْ یَرمی النُّفایاتِ فی غَیرِ مَکانِها بِکَلامٍ طَیِّبٍ؛ هٰؤلاءِ یَعمَلْنَ بِواجِباتِهِنَّ کَمُواطِناتٍ یَشْعُرْنَ بِالْمَسؤولیَّةِ.

و آن (دانش آموزی که) کسی را که زباله درغیرجای مناسب می اندازد نصیحت میکند؛ اینها مانند شهروندانی که احساس مسئولیّت میکنند به وظیفۀ شان عمل میکنند.

قامَتْ سُمَیَّةُ وَ قالَتْ:» أَ لَیسَ مِنَ الْمُناسِبِ کِتابَةُ لَوحَةٍ جِداریَّةٍ مَکتوبٍ عَلَیها هذَا الْحَدیثُ الشَّیفُ عَن أَمیرِ الْمُؤمِنینَ عَلی علیه السلام:

إنَّكُم مَسؤولونَ حَتَّی عَنِ الْبِقاعِ وَ الْبَهائِمِ .

سمیّه برخاست و گفت: آیا مناسب نیست که یک تابلوی دیواری نوشته شود که روی آن این حدیث شریف از حضرت علی(ع) نوشته باشد: قطعاً شما مسئول هستید حتّی در مورد زمین ها وچارپایان.

قَبِلَتِ الْمُدَرِّسَةُ وَ قالَتْ:( هذَا الاقِتراحُ حسَنٌ، وَ سَنَتَعاوَنُ جَمیعاً عَلَی الْعَمَلِ بِهذَا الْحَدیثِ.)

خانم مدیر پذیرفت و گفت: این پیشنهاد خوبی است و همگی برای عمل به این حدیث شریف همیاری میکنیم

الدَّرْسُ الْاوَّلُ 

ذاكَ هوَ اللهُ   

اُنْظُرْ لِتِلْكَ الشَّجَرَه                                            ذاتِ الْغُصونِ النَّضِرَه

کَیفَ نَمَتْ مِنْ حَبَّةٍ                                            وَ کَیفَ صارَتْ شَجَرَه

فَابْحَثْ وَ قُل مَنْ ذَاالَّذی                                        یُخْرِجُ مِنهَا الثَّمَرَه

وَ انْظُرْ إِلَی الشَّمسِ الَّتی                                     جَذوَتُها مُسْتَعِرَه

فیها ضیاءٌ وَ بِها                                              حَرارَةٌ مُنتَشِرَه

مَنْ ذَا الَّذی أَوْجَدَها                                          فی الْجَوِّ مِثلَ الشَّرَرَه

ذاكَ هوَ اللّهُ الَّذی                                             أَنعُمُهُ مُنهَمِرَه

ذو حِکمَةٍ بالِغَةٍ                                               وَ قُدرَةٍ مُقتَدِرَه

اُنْظُرْ إِلَی اللَّیلِ فَمَنْ                                           أَوْجَدَ فیهِ قَمَرَه

وَ زانَهُ بِأَنْجُمٍ                                                  کَالدُّرَرِ الْمُنتَشِرَه

وَ انْظُرْ إِلَی الْغَیمِ فَمَنْ                                       أَنزَلَ مِنْهُ مَطَرَه

فَصَیَّرَ الْاَرضَ بِهِ                                           بَعْدَاغْبِرارٍ خَضِرَه

وَ انْظُرْ إِلَی الْمَرْءِ وَ قُل                                    مَنْ شَقَّ فیهِ بَصَرَه.

مَنْ ذَا الَّذی جَهَّزَهُ                                          بِقُوَّةٍ مُفْتَکِرَه

ذاكَ هوَ اللهُ الَّذی                                          أَنعُمُهُ مُنهَمِرَه 

 

(درس اول )

او همان خداست.

1 -  به آن درخت که دارای شاخه های تر و تازه است نگاه کن  .

2- چگونه از دانه ای روییده و درختی شده است؟

3- تحقیق کن وبگوچه کسی  میوه را ازآن بیرون آورد؟

4- وبه خورشیدی که پاره آتش آن فروزان است نگاه کن.

5 - درآن نورهست است وبه کمک آن گرما ی  پراکنده می شود.

6- چه کسی آن را درجو مانند پارۀ آتش قرارداد؟

7- او همان خدایی است که نعمتهایش ریزان است.

8- دارای دانش و  حکمت  کامل ونیروی توانایی است.

9- به شب نگاه کن ؛ چه کسی ماه خود را درآن بوجود آورد ؟

10- و با ستارهایی مانند گوهرهای های پراکنده آراست.

11-  و ابر را ببین؛ چه کسی بارانش را از آن نازل کرد.

12-وزمین را پس از غبارآلودگی وتیرگی سرسبز نمود؟

13- و به آدمی نگاه کن و بگو چه کسی بینایی را(چشم) در او پدید آورده است؟

14- چه کسی اورا به نیرویی فکر مجهّز کرد؟.

15- آن همان خدایی است که نعمتهایش ریزان است.

الدرسُ الثّانـى

اَلشَّجاعةُ فـى الْحقِّ

كانَت سَودةُ بِنتُ عُمارةَ مِن الْمؤمناتِ الْمُخلصاتِ فـى وِلاءِ أميرالمؤمِنينَ (ع) و قَد حَضَرت صفّينَ و هَيَّجتِ الأبْطالَ عَلي قِتالِ معاويةَ. وَ بَعدما اسْتُشْهِدَ عَلىٌّ (ع) جاءَت إلى معاويةَ لِتَشْكُوَ مِمّا جَرَي عَليها من الْجَورِ. فَقال مُعاويةُ:

 

درس دوم 

شجاعت در گفتن حق

سَوده دختر عُماره از زنان با ايمان و با اخلاص در دوستي امير مؤمنان (ع) بود و در جنگ "صفين" شركت نموده و قهرمانان را به جنگ با معاويه تحريك نمود و بعد از اين كه علي (ع) به شهادت رسيد، نزد معاويه آمد تا از ستمي كه به او روا شده شكايت كند. معاويه گفت:

 

 أأنتِ الْقائلةُ يومَ صفّينَ:

وانْصُرْ عَليّاً و الحُسينَ و رَهْطَه            و اقْصِدْ لِهندٍ و ابْنِها بِهَوانِ

إنَّ اَلإمامَ أخا النّبـىِّ مُحمّدٍ                 عَلَمُ الْهُدَي و مَنارَةُ الْإيمانِ

قالتْ: نَعَم! لَسْتُ مِمّن رَغِبَ عَنِ الْحقّ أوِ اعْتَذَر بالْكَذِبِ.

 

آيا تو در روز (جنگ) صفّين گفته‌اي:

علي (ع) و حسين (ع) و گروهش را ياري كن و قصد هند و فرزندش كن با خوار كردن (آنان)

همانا امام (منظور حضرت علي (ع) است) برادر حضرت محمد (ص) است و او پرچم هدايت و گل‌دسته‌ي ايمان است.

گفت: بله! از كساني نيستم كه از حق‌ روي‌گردان شود و به دروغ عذرخواهي كند.

 

قالَ: ما حَمَلكِ عَلي ذلك؟

قالَتْ: حُبُّ علىٍّ و اتِّباعُ الْحَقِّ.

قال: قُولـى حاجَتَك!

 

گفت: چه چيزي تو را بر آن واداشت؟

گفت: دوستي علي (ع) و پيروي از حق.

(معاويه) گفت: نيازت را بگو.

 

قالتْ: عامِلُكَ "بُسْرُبنُ أرْطاةَ" قَدِمَ علينا مِن قِبَلِكَ فَقَتَل رجالَنا و أخَذ أموالَنا و يَطلُب مِنّا أنْ نَسُبَّ عليّاً.

فأنتَ إمّا تَعْزِله فَنَشْكُرُك و إنْ لم تَفْعلْ فَنُعَرّفُك!

فقال معاويةُ: أتُهدِّدينـى بقومك؟!

 

(سوده) گفت: كارگزار تو "بُسر پسر أرطاة" از طرف تو به ما روي آورد (وارد شهر ما شد) و مردان ما را كشت و مال‌هايمان را از ما گرفت و از ما مي‌خواهد كه علي (ع) را ناسزا گوييم. پس تو يا او را بركنار مي‌كني كه در اين صورت از تو سپاسگزاري مي‌كنيم و اگر اين كار را انجام ندهي، در اين صورت تو را معرّفي مي كنيم .

معاويه گفت: آيا مرا با قوم خود تهديد مي كني؟!

 

فأطْرَقتْ تَبكى ثمَّ أنشَدَت:

صَلَّي الْإلَهُ عَلي روحٍ تَضَمَّنه                  قَبرٌ فأصبَح فيه الْعدلُ مدفونا

قدْ حالَفَ الْحقَّ لا يَبْغى بهِ بدَلا             فَصارَ بالْحقِّ و الْإيمانِ مَقرونا

قال: و مَن تَقْصِدين؟!

 

پس گريه‌كنان سر را به زير انداخت، سپس اين‌گونه سرود:

درود خداوند بر روحي باد كه قبري آن را در برگرفته، و عدل و داد درآن مدفون شده.

با حق (خداوند) پيمان بسته است كه به‌ جاي او چيزي را نخواهد پس با حق (خداوند) و ايمان نزديك و همنشين شد.

(معاويه) گفت: منظورت كيست؟

 

قالتْ: علىَّ بنَ أبـى طالبٍ "رَحِمَهُ اللَّهُ تَعالَي".

قال: و ما عَمِلَ حَتّي صارَ عِندك كذلك؟

قالت: ذَهَبْتُ يوماً لِأشْكُوَ إليه أحدَ عُمّالِه. فَوَجَدْتُه قائماً يُصَلّى. و بعدَما انْتَهَي مِن صلاتِه، قالَ بِرَأفةٍ و تَعطُّفٍ: ألك حاجةٌ؟ فأخْبَرتُه عَن شِكايتـى. فَتَألّمَ بشدّةٍ و بَكَي، ثُمّ  رَفَع يَدَيْهِ إلى السَّماءِ فقال:

 

(سَوده) گفت: منظورم علي‌ابن‌ابي‌طالب است. خداي تعالي او را رحمت كند.

گفت: چه كاري انجام داد كه نزد تو اين چنين شد؟

گفت: روزي نزد او رفتم تا از يكي از كارگزارانش به او شكايت كنم، او را ايستاده در حال نماز ديدم. و بعد از اين كه نمازش را به پايان رساند، با مهرباني و لطف گفت: آيا خواسته اي داري؟ او را از شكايت خود باخبر ساختم. بسيار ناراحت شد و گريست، سپس دستانش را به سوي آسمان بلند كرد و گفت:

 

اَللّهُمَّ إنّكَ أنتَ الشّاهدُ عَلَـﻰَّ و عليهِم أنّى لَمْ آمُرْهم بظُلْمِ خَلْقِك و لا بِتَرْك حَقّكِ. ثمّ أخرَجَ مِنْ جَيْبِه قِطعةً مِن جِرابٍ فَكَتب فيها:

﴿ بِسم اللّهِ الرّحمنِ الرّحيمِ... فَأوفوا الْكَيْلَ و الْميزانَ و لاتَبْخَسوا النّاسَ أشياءَهم و لا تُفسِدوا فـى الأرضِ...﴾ إذا أتاكَ كتابـى هذا فَاْحتَفِظْ بِما فـى يدك حتّي يأتىَ مَن يَقْبِضُه منكَ. والسَّلامُ.

 

پروردگارا!  هر آينه تو شاهد بر من و آن‌ها هستي، كه من آنان را به ظلم بر خلقت و ترك حق توفرمان نداده‌ام سپس از جيب خود قطعه‌اي پوست در‌آورد و بر روي آن نوشت:

به نام خداوند بخشاينده‌ي مهربان ... پيمانه و ترازو را كامل دهيد و در فروش اجناس به مردم كم‌فروشي نكنيد و در زمين فساد برپا نكنيد ... زماني كه اين نامه‌ي من به تو برسد، آنچه در دستت است، نگه‌دار تا كسي بيايد و آن را از تو بگيرد. والسّلام.

 

فقال معاوية: اُكتُبوا بِالإنصاف و الْعَدلِ لَها.

قالَت: ألـى خاصّةً أم لِقَومى عامَّةً؟

قال: و ما أنتِ و غَيرَك؟!

قالت: لا اُريدُ شَيئاً لِنفْسى... إن كانَ عَدْلاً شاملاً فَأقبَلُ و إلّا فَلا!

قال: وَيْلٌ لنا...! لَقَد ذَوَّقَكم ابْنُ أبـى طالبٍ الْجرأةَ. اُكتبُوا لَها و لِقَومِها!

 

معاويه گفت: بنويسيد كه با او با انصاف و عدالت رفتار كنند.

گفت: آيا فقط براي من يا براي تمام مردم من؟

گفت: تو با ديگران چه كار داري؟!

گفت: چيزي را براي خود نمي‌خواهم ... اگر عدالتي فراگير باشد، مي‌پذيرم و گرنه، نمي‌پذيرم.

گفت: واي بر ما ...! پسر ابوطالب جرأت وشجاعت را به شما چشانيده است. براي او و مردمش بنويسيد!

 

1-اسم مقصور:  اسمي است كه به الف مقصوره ختم شود . مانند: دنيا ، كبري

 اعراب درحالت رفع    :      جاءَ  الْـفتَي                  فاعل ، مرفوع تقديراً

 اعراب درحالت  نصب :      رأيتُ الْـفتَي             مفعول به ، منصوب تقديراً

  اعراب درحالت  جر    :       سَلَّمْتُ عَلي الْـفتَي   مجروربه حرف جرتقديراً

نكته ي مهم  : اعراب اسم مقصور در هر سه حالت  ( رفعي ، نصبي ، جري ) تقديري است .

2-اسم منقوص : اسمي است كه به ياءماقبل مكسورختم شود . مانند :  قاضِي ، هادي

نكته ي مهم1 : اسم هاي منقوص اگر در حالت معرفه يعني داراي ( الـ )باشند :      

     اعراب درحالت رفع    :   حَـضَرَ  الْقاضِي  فِي الْمَحكَمَةِ .        فاعل ، مرفوع تـقديراً

     اعراب درحالت  نصب :  شاهدتُ القاضِيَ   فِي الْمَحكَمَةِ .    مفعول به ، منصوب بافتحه

     اعراب درحالت  جر    :   سَلَّمْتُ عَلي القاضِي   فِي الْمَحكَمَةِ .  مجروربه حرف جرتـقديراً

نكته ي مهم2 : اعراب اسم منقوص معرفه در دو حالت  ( رفعي ، جري ) تقديري است و در حالت ( نصبي ) به صورت ظاهري مي باشد .

نكته ي مهم3 : اسم هاي منقوص اگر در حالت نكره يعني بدون ( الـ ) باشند :

  اعراب درحالت رفع    : حَـضَرَ  قاضٍ ( قاضي ) فِي الْمَحكَمَةِ              فاعل ، مرفوع تـقديراً

  اعراب درحالت  نصب :  شاهدتُ  قاضِيَاً   فِي الْمَحكَمَةِ                        مفعول به ، منصوب

  اعراب درحالت  جر    :  سَلَّمْتُ عَلي قاضٍ ( قاضي ) فِي الْمَحكَمَةِ    مجروربه حرف جرتـقديراً

نكته ي مهم4 : اعراب اسم منقوص نكره در دو حالت  ( رفعي ، جري ) تقديري است وياء آن حذف مي شود و تنوين جر( ــٍـ )  مي گيرد و در حالت ( نصبي ) به صورت ظاهري با تنوين نصب ( ــًـ )  مي آيد .

3- اسم مضاف به ياي متكلم : اسمي است كه به ضميرمتكلم وحده « ي » اضافه مي شود. مانند : صديقي

        درهرسه                      رفع :   هـذا كِتابـي                       خبر، مرفوع تقديراً

       حالت اعراب                 نصب :  قرأتُ كِتابـي                      مفعول به ، منصوب تقديراً

       تقديري دارد                   جر  :  اَلْقِصَّـةُ فـي كِتابـي             مجرور به حرف جرتقديراً

در پنج دسته از اسم ها ،  اعراب ظاهري فرعي است :  

« اسم هاي  مثني ، جمع مذكر سالم ، جمع مؤنث سالم ، اسماء خمسه ، غير منصرف »

علامت هاي اعراب فرعي

	رفع	نصب	جر
مثني	« ـا» جاءَ المعلمانِ	« ي» رأيتُ الْمعلِّميْنِ	« ي» سَلَّمْتُ عَلَي الْمُعلِّمَيْنِ
جمع مذكر سالم	« و» جاءَ المعلمونَ	« ي» رأيتُ المعلمينْ	« ي» سلمتُ علي المعلمين
جمع مؤنث سالم	« اصلي» جاءَتْ الْمعلماتُ	« ـِـ » رأيتُ المعلماتِ	« اصلي» سَلَّمتُ عَلي المعلماتِ
اسماء خمسه	« و» جاءَ اخُوك	« ا » رَأيْتُ أخاكَ	« ي» سَلَّمْتُ عَلي أخيكَ
غير منصرف	« اصلي» جاءتْ فاطمةُ	« اصلي» رأيتُ فاطمةَ	« ـَـ » سَلَّمْتُ عَلي فاطمةَ

  اَسماء خمسه :

اسماء خمسه ( اسم هاي پنج گانه ) عبارتند از : أب ( پدر )  ، أخ ( برادر ) ،  ذو ( صاحب )  فو  ( دهان ) ، حَم  ( خويشاوندان شوهر )

اسماء خمسه درصورتي اعراب فرعي دارند كه : 1-  مضاف باشند .2-  مضاف اليه آن ضمير ياء نباشد . ( درصورت دوم اعراب تقديري است )

 اسم غير منصرف : ( مَـمنوعٌ مِنَ الصَّـرفِ  )

اسم هاي معربي كه قابليت تنوين گيري ندارند ودرحالت مجروري به جاي كسره  ( ــِـ ) فتحه ــَــ مي گيرند ، غيرمنصرف هستند . مانند : سافَرْتُ إلي مشهدَ     مشهد :  اسم غيرمنصرف است وتنوين ندارد و نيز درحالت جر ، فتحه گرفته است .

      مهمترين اسم هاي غير منصرف عبارتند از:

1- علم مؤنث ( اسم اشخاص مونث )  :  فاطمة ،  مريم ، زینب ، الهام

 2-  علَم غير عربي ( اسم عجمي ) : يوسف ، ابراهيم ، اسماعيل ، فرعون  

3 -  نام شهرها وكشورها :  طهران  ، ايران ، اصفهان ، مکه ، بغداد

4- صفت بروزن اَفـْعَل  : أجمل ، احمد ، اكبر 

5-  جمع هاي مكسر بر وزن  مَـفاعِل و مَـفاعـيل :  مساجد ، مكاتب  ،  مفاتيح ، مصابيح

 نكته ي مهم  : اسم هاي غير منصرف درصورت گرفتن الف ولام ( الـ ) و يا مضاف واقع شدن  ، مي توانند حركت كسره  ( ــِـ ) را بپذيرند. مانند :

    فـِي  الْـمَساجـدِ  مُصلَّونَ  كثيـرونَ . فـِي  مَساجـدِ   الْـمدينهِ مَكْتَباتٌ قيمةٌ .

         اسم غير منصرف با ( الـ )                           اسم غير منصرف در حال مضاف 

    

 

اسم از نظر شناخت :   نكره و معرفه

تعريف اسم نکره :    به اسم هايي که بر شخصي يا شي نامشخصي دلالت كند اسم نکره ( ناشناخته )مي گوييم . ودر فارسي علامت آن  ( يك  و  ـي ) مي باشد .  مثل : رَجُلٌ ( مردي ) ذئبٌ ( گرگي ) ، صوتاً ( صدايي را ) ،  اسدٌ ( شيري )  سَيارَةٍ  ( ماشيني )و ...

توجه : نشانه هاي اسم نکره در فارسي عبارتند از :  ( ـي -  يک -  يکي ) مثل : کتابي ، يک کتاب ، يکي مرد جنگي به از صد هزار و ...

تعريف اسم معرفه :   به اسم هايي که بر شخصي يا شي مشخصي دلالت دارند  ، اسم معرفه مي گوييم . مثل : اَلرَّجُلُ ( مرد ) ، اَلذِّئبَ ( گرگ را ) ، الصَّوْتِ  ( صدا ) و ...

تذکر مهم 1 : غالبا اسم هايي که داراي تنوين ( رفع ، نصب ، جر ) باشند در عربي اسم نکره اند . مثل : طالبةٌ ( شاگردي ) ، کتاباً ( کتابي را )  ، نورٍ ( نوري )  و ......

تذکر مهم 2 : تنوين اسم هاي علم ( خاص ) را به اسم نکره تبديل نمي کند مثلا اسم هاي : سعيدٌ ، علياً ، مجيدٍ ، و ... اسم نکره نيستند چون هر سه ان ها اسم خاص (علم) مي باشند .

نکته1 : اسم هاي نکره را با دو طريق مي توان به اسم معرفه تبديل کرد :

الف)   الـ +  اسم نکره  =  الـ +  طالبٌ = اَلطّالبُ    ،   الـ  +  کتاباً  =   الکتابَ

ب )    اسم نکره + اسم معرفه = کتابٌ + الطالبِ = کتابُ الطالبِ  ،  قلمٌ + کَ = قَلَـمُـکَ

 

      معارف شش بُود مٌضمر اشاره             علم ذواللام و موصول اضافه

نکته2 : هر اسمي که در يکي از شش گروه زير قرار داشته باشد ( معرفه ) و در غير اين صورت نکره است :

1-  مًضمر همان  ضميرها هستند .  تمامي ضماير ( منفصل و متصل ) جز معارف ( اسم هاي معرفه ) مي باشند . مانند :

 ضميرمنفصل :  هُوَ ، هُما ، هُم ، هِیَ ، هُما ، هُنَّ ، انتَ ، انْتُما ، انتُم ، انتِ ، انتُما ، انتُنَّ ،  اَنا ،

                        نَحْنُ

ضميرمتصل :  ـهُ ، ـهُما، ـهُم ، ـها ، ـهُما ، ـهُنَّ ، ـكَ ، ـكُما ، ـكُم ، ـكِ ، ـكُما ، ـكُنَّ ، ـي ، ـنا

2-  اسم اشاره  :  اسم هاي اشاره ي ( نزديك و دور ) همگي معرفه اند.  مثل : هذا ، هذِهِ ، هذانِ ، هاتانِ ، هولاءِ ،  ذلک ، تِلْکَ  ، اولئِکَ  و ...

نکته : براي اشاره به جمع غير عاقل ( غير انسان ) از اسم اشاره مفرد مونث يعني ( هذِهِ  ، تِلكَ ) استفاده مي كنيم . مانند :  هذِهِ كُتُبٌ   ،   تِلكَ ابوابٌ   ،   تلکَ اشجارٌ  ،   هذِهِ اَقلامٌ                                   تِلْکَ اَلْواحُ

3 - علم ( اسم خاص ) : تمامي اسم هاي خاص در عربي معرفه هستند .  هرگاه فردي را از ميان افراد يک جنس انتخاب کنيم و نام مشخصي را بر او بگذاريم در زبان فارسي آن را اسم خاص و در زبان عربي ( اسم علم ) مي گوييم . مانند :  طهرانَ ، حميدٌ  ، کارونَ ، شيرازَ ،  فاطمةُ ، مريمُ  ، قرآنُ ، مکةَ ، النَّجَفُ ، ايرانَ  و ... 

تذکر مهم1 : اسم هاي علم علاوه بر داشتن تنوين  باز هم معرفه مي باشند .

تذکر مهم2 : اسم اشخاص ، مونث هيچ گاه تنوين نمي گيرند .

4-  ذواللام ( صاحب الـ )  معرفه به الـ : اسمي که داراي ( الـ  ) باشد . مانند :  اَلْبابُ ، اَلْبَيتَ ، اَلذِّئبِ و . . .

5- اسم موصول : اسم هاي موصول در عربي جز معارف ( اسم هاي معرفه ) مي باشند .

الف -  موصول عام ( مشترك )  : مَنْ ،  ما 

ب -  موصول خاص :  الّذی ، التّي ، الّذين ، اللاتي  و .....

1-   معرفه به اضافه : هرگاه  اسم نكره اي به اسم معرفه اضافه شود ( نسبت داده شود ) آن اسم نكره ، معرفه مي گردد و به آن  ، معرفه به اضافه مي گويند كه از دو قسمت  ( مضافٌ  و مضافٌ اليه ) تشكيل مي شود و به آن يك تركيب اضافي مي گويند .

 مانند :

            کِتـابٌ   +    اَلْـمُـعَـلِّم   =            کِتـابُ   اَلْـمُعَلِّمِ          ،           کِــتـــا بــُـــــکَ

      معرفه به اضافه    معرفه به الـ               مـضاف  و  مضاف اليه         معرفه به اضافه    معرفه به ضمير

خصوصيات   مـضاف      و         مضاف اليه

تذکر مهم1 :  خصوصيات مضاف :  مضاف ، هيچ گاه  ( الـ  و تنوين )  نمي گيرند .

تذکر مهم2 : خصوصيات مضاف اليه  :  مضاف اليه ، اسمي است معرفه ، و هميشه مجرور  ( ــِــٍـ ) است . 

 

اقسام فعل : فعلها براساس داشتن حروف عله و  نداشتن آن به دو دسته تقسیم می شود:

1)    .فعل صحیح:فعلی که هیچ یک از حروف اصلی آن جزء حروف عله نباشد.که 3نوع است:(مهموز ، مضاعف، سالم)

الف) فعل مهموز : فعلی که یکی از حروف اصلی آن همزه باشد مانند(أخذَ ، یأکلون ، قَرأ)

ب) فعل مضاعف: فعلی که دو حرف از حروف اصلی آن شبیه هم باشند.مانند(مَرَّ، یَمُرُّ ، حَلَّ ، زلزلَ )

ج)فعل سالم :فعلی که نه مهموز باشد ونه مضاعف ونه معتل . مانند( خَرَجَ ، یکتبُونَ ، جاهدتم ،أرسلنا)

2) فعل معتل: فعلی که یک یا دوحرف از حروف اصلی آن جزء حروف عله باشد.مانند:(وصلَ، یقولُ، یدعُو،وَفَی) که 4 نوع است:

 الف) فعل مثال: فعلی که اولین حرف از حروف اصلی آن  (فاء الفعل) حرف عله باشد. مانند : وَعَد ، وَصَلَ ، یَسر،یعِدونَ

ب)فعل اجوف: فعلی است که دومین حرف از حروف اصلی آن حرف عله باشد.مانند: (قالَ یقولُ ،باعَ یبیعُ ، خافَ یخافُ)

ج) فعل ناقص:فعلی است که آخرین حر ف از حروف اصلی آن حرف عله باشد.مانند:(دَعا یَدعُو ، هَدَی یَهدِی)

د) فعل لفیف: فعلی که دو حرف از حروف اصلی آن جزء حروف عله باشد.مانند:(هوَی ، وفَی)

نکته: یک فعل معتل می تواند مهموز هم باشد مانند (أذی) :اذیت کرد و(أتی) :آمد که هم معتل وهم مهموزند. اما یک فعل نمی تواند هم سالم باشد وهم معتل زیرا با تعریف یکدیگر در تضادند.

(مثال)  صرف افعال معتل

بطور کلی فعلهای مثال را می توانیم به دو گروهمثال واویمانند(وَعَدَ ، وَصلَ، وَلدَ )که اکثر فعلها از این دسته اند ومثال یایی  مانند( یَقنَ ، یئِسَ ، یقظَ ،یَسُرَ ) تقسیم کنیم علاوه برتقسیم بندی بالا  فعلهای مثال واوی براساس نحوه تصریف آنها خود به دوگروه می باشند:

الف)فعلهای که مضارع آنها بر وزن ( یَفعِلُ)مکسورالعین می باشندبرخی از این فعلها  عبارتند از  « وَعَدَ ، وَصَلَ ، وَقَفَ، وَزَنَ ، وَصَفَ ، ، وَلَدَ ، وَهَنَ ، وَرَدَ، وَجَدَ»  که مضارع آنها به ترتیب  عبارتند از:  «  یَعِدُ  ،یَصِلُ،یَقِفُ ، یَزِنُ ، یَصِفُ ، یَلِدُ  ، یَهِنُ ، یَرِدُ،یَجِدُ » که الگوی تصریف آنها به شرح زیر است:

الف) ماضی:              وَعَدَ ، وَعَدَا ، وَعَدُوا   -       وَعَدَت، وَعَدَتَا ، وَعَدنَ

                          وَعَدتَ ، وَعَدتُما ، وَعَدتُم –     وَعَدتِ، وَعَدتُما ، وَعَدتُنَّ

                                                          وَعَدتُ ، وَعَدنا

در ماضی فعل مثال هیچ اعلالی صورت نمی گیرد

ب) مضارع:                  یَعِدُ ، یَعِدَانِ ، یَعِدُونَ                 تَعِدُ ، تَعِدَانِ ، یعِدنَ

                              تَعِدُ ، تَعِدانِ ، تَعِدُون                تَعِدینَ، تَعِدَانِ ، تَعِدنَ

                                                           اَعِدُ ، نَعِدُ

* در مضارع فعل اجوف همان طور که می بینیم در هر چهارده صیغه حرف عله ی (واو) حذف شده یعنی اعلال به حذف صورت گرفته است، که در اصل بدین صورت بوده:

وَعَد َبروزن یَفعِلُ=  یَوْعِدُ  که واو به جهت تخفیف(سهولت درتلفظ) حذف شده واین عمل در هر14صیغه تکرار می شود

ج) امر:  همان طور که می دانیم فعل امرحاضر(مخاطب)  از6صیغه ی فعل مضارع ساخته می شود با حذف حرف مضارع وجزم فعل مانند : تَعِدُ = عِد .که صرف آن به شرح زیر است:« عِد ْ، عِدَا ،عِدُوا –عِدِی ، عِدَا ، عِدنَ»

* در همه اعلال به حذف صورت گرفته.

د) مضارع مجزوم:در مضارع مجزوم از فعل مثال واوی نیز اعلال به حذف وجود دارد زیرا از مضارعی ساخته شده که درآن اعلال به حذف وجود داشته. مانند : یَعِدُ = لم یَعِدْ  

لم یَعِدْ ، لَم یَعِدا ، لم یَعِدوا              لم    تَعِدْ ، لم تَعِدا ، لم یَعِدنَ

لم تَعِدْ ، لم تَعِدا ، لم تَعِدوا               لم تَعِدی، لم تَعِدا ،لم تَعِدنَ

                       لم اَعِدْ ، لم نَعِدْ

ر) مضارع منصوب: درمضارع منصوب از مثال واوی نیز اعلال به حذف وجود دارد مانند: یَعِدُ= لَن یَعِدَ

ز) ماضی مجهول: در فعل ماضی مجهول از مثال واوی نیز هیچ گونه اعلالی صورت نمی گیرد مانند

    وُعِدَ ، وُعِدَا ، وُعِدُوا ،...................

ه) مضارع مجهول :در مضارع مجهول از مثال واوی حرف عله ی محذوف بر سر جای خود بر می گردد یعنی هیچ گونه اعلالی صورت نمی گیرد مانند: یَعِدُ = یُوعَدُ

                             یُوعَدُ ، یُوعَدانِ  ،یُوعَدونَ                           تُوعَدُ ، تُوعَدانِ، یُوعَدنَ

                           تُوعَدُ، تُوعَدانِ ،تُوعَدونَ                             تُوعَدِینَ، تُوعَدانِ، تُوعَدنَ

اُوعَدُ، نُوعَدُ

*بقیه ی فعلهای که در این گروه قرار می گیرند وبه برخی از آنها اشاره شد بر اساس همین الگو صرف می شوند مانند:  وَصَفَ= یَصِفُ ،  وَلَدَ = یَلِدُ   که همگی مکسور العین می باشند

ب)فعلهای که مضارع آنها بروزن ( یَفعَلُ ) مفتوح العین می باشند : برخی از آنها عبارتند از ( وَسَعَ، وَدَعَ ، وَضَعَ ،وَقَعَ ، وَهَبَ ) که مضارع آنها به ترتیب ( یَسَعُ، یَدَعُ ، یَضَعُ ، یَقَعُ ، یَهَبُ )می باشد

*  الگوی تصریف این افعال نیز مانند افعال قبلی  می باشند با این تفاوت که در این افعال عین الفعل در مضارع مفتوح می باشد وبه تبع آن در فعل امر نیز عین الفعل نیزفتحه دارد مانند:

مضارع:  یَضَعُ ، یَضَعانِ ، یَضَعُونَ – تَضَعُ ، تَضَعانِ ، یَضَعنَ ، و...........................................

امر:  ( ضَعْ ، ضَعَا ، ضَعُوا- ضَعی ،ضَعَا ، ضَعنَ)

*الگوی صرف در( مثال یایی):براساس آنچه درمنابع عربی آمده هیچ  اعلالی  درماضی ،مضارع وامر مثال یایی صورت نمی گیرد

مضارع مانند: یَسَرَ= (یَیسَرُ ،یَیسَرانِ ،یَیسَرونَ – تَیسَرُ ،تَیسَرانِ ، یَیسَرنَ و................)امر مانند:( إیسَر، إیسرا ،إیسروا ،و..................)

اقسام فعل : فعلها براساس داشتن حروف عله و  نداشتن آن به دو دسته تقسیم می شود:

1)    .فعل صحیح:فعلی که هیچ یک از حروف اصلی آن جزء حروف عله نباشد.که 3نوع است:(مهموز ، مضاعف، سالم)

الف) فعل مهموز : فعلی که یکی از حروف اصلی آن همزه باشد مانند(أخذَ ، یأکلون ، قَرأ)

ب) فعل مضاعف: فعلی که دو حرف از حروف اصلی آن شبیه هم باشند.مانند(مَرَّ، یَمُرُّ ، حَلَّ ، زلزلَ )

ج)فعل سالم :فعلی که نه مهموز باشد ونه مضاعف ونه معتل . مانند( خَرَجَ ، یکتبُونَ ، جاهدتم ،أرسلنا)

2) فعل معتل: فعلی که یک یا دوحرف از حروف اصلی آن جزء حروف عله باشد.مانند:(وصلَ، یقولُ، یدعُو،وَفَی) که 4 نوع است:

 الف) فعل مثال: فعلی که اولین حرف از حروف اصلی آن  (فاء الفعل) حرف عله باشد. مانند : وَعَد ، وَصَلَ ، یَسر،یعِدونَ

ب)فعل اجوف: فعلی است که دومین حرف از حروف اصلی آن حرف عله باشد.مانند: (قالَ یقولُ ،باعَ یبیعُ ، خافَ یخافُ)

ج) فعل ناقص:فعلی است که آخرین حر ف از حروف اصلی آن حرف عله باشد.مانند:(دَعا یَدعُو ، هَدَی یَهدِی)

د) فعل لفیف: فعلی که دو حرف از حروف اصلی آن جزء حروف عله باشد.مانند:(هوَی ، وفَی)

نکته: یک فعل معتل می تواند مهموز هم باشد مانند (أذی) :اذیت کرد و(أتی) :آمد که هم معتل وهم مهموزند. اما یک فعل نمی تواند هم سالم باشد وهم معتل زیرا با تعریف یکدیگر در تضادند.

(مثال)  صرف افعال معتل

بطور کلی فعلهای مثال را می توانیم به دو گروهمثال واویمانند(وَعَدَ ، وَصلَ، وَلدَ )که اکثر فعلها از این دسته اند ومثال یایی  مانند( یَقنَ ، یئِسَ ، یقظَ ،یَسُرَ ) تقسیم کنیم علاوه برتقسیم بندی بالا  فعلهای مثال واوی براساس نحوه تصریف آنها خود به دوگروه می باشند:

الف)فعلهای که مضارع آنها بر وزن ( یَفعِلُ)مکسورالعین می باشندبرخی از این فعلها  عبارتند از  « وَعَدَ ، وَصَلَ ، وَقَفَ، وَزَنَ ، وَصَفَ ، ، وَلَدَ ، وَهَنَ ، وَرَدَ، وَجَدَ»  که مضارع آنها به ترتیب  عبارتند از:  «  یَعِدُ  ،یَصِلُ،یَقِفُ ، یَزِنُ ، یَصِفُ ، یَلِدُ  ، یَهِنُ ، یَرِدُ،یَجِدُ » که الگوی تصریف آنها به شرح زیر است:

الف) ماضی:              وَعَدَ ، وَعَدَا ، وَعَدُوا   -       وَعَدَت، وَعَدَتَا ، وَعَدنَ

                          وَعَدتَ ، وَعَدتُما ، وَعَدتُم –     وَعَدتِ، وَعَدتُما ، وَعَدتُنَّ

                                                          وَعَدتُ ، وَعَدنا

در ماضی فعل مثال هیچ اعلالی صورت نمی گیرد

ب) مضارع:                  یَعِدُ ، یَعِدَانِ ، یَعِدُونَ                 تَعِدُ ، تَعِدَانِ ، یعِدنَ

                              تَعِدُ ، تَعِدانِ ، تَعِدُون                تَعِدینَ، تَعِدَانِ ، تَعِدنَ

                                                           اَعِدُ ، نَعِدُ

* در مضارع فعل اجوف همان طور که می بینیم در هر چهارده صیغه حرف عله ی (واو) حذف شده یعنی اعلال به حذف صورت گرفته است، که در اصل بدین صورت بوده:

وَعَد َبروزن یَفعِلُ=  یَوْعِدُ  که واو به جهت تخفیف(سهولت درتلفظ) حذف شده واین عمل در هر14صیغه تکرار می شود

ج) امر:  همان طور که می دانیم فعل امرحاضر(مخاطب)  از6صیغه ی فعل مضارع ساخته می شود با حذف حرف مضارع وجزم فعل مانند : تَعِدُ = عِد .که صرف آن به شرح زیر است:« عِد ْ، عِدَا ،عِدُوا –عِدِی ، عِدَا ، عِدنَ»

* در همه اعلال به حذف صورت گرفته.

د) مضارع مجزوم:در مضارع مجزوم از فعل مثال واوی نیز اعلال به حذف وجود دارد زیرا از مضارعی ساخته شده که درآن اعلال به حذف وجود داشته. مانند : یَعِدُ = لم یَعِدْ  

لم یَعِدْ ، لَم یَعِدا ، لم یَعِدوا              لم    تَعِدْ ، لم تَعِدا ، لم یَعِدنَ

لم تَعِدْ ، لم تَعِدا ، لم تَعِدوا               لم تَعِدی، لم تَعِدا ،لم تَعِدنَ

                       لم اَعِدْ ، لم نَعِدْ

ر) مضارع منصوب: درمضارع منصوب از مثال واوی نیز اعلال به حذف وجود دارد مانند: یَعِدُ= لَن یَعِدَ

ز) ماضی مجهول: در فعل ماضی مجهول از مثال واوی نیز هیچ گونه اعلالی صورت نمی گیرد مانند

    وُعِدَ ، وُعِدَا ، وُعِدُوا ،...................

ه) مضارع مجهول :در مضارع مجهول از مثال واوی حرف عله ی محذوف بر سر جای خود بر می گردد یعنی هیچ گونه اعلالی صورت نمی گیرد مانند: یَعِدُ = یُوعَدُ

                             یُوعَدُ ، یُوعَدانِ  ،یُوعَدونَ                           تُوعَدُ ، تُوعَدانِ، یُوعَدنَ

                           تُوعَدُ، تُوعَدانِ ،تُوعَدونَ                             تُوعَدِینَ، تُوعَدانِ، تُوعَدنَ

اُوعَدُ، نُوعَدُ

*بقیه ی فعلهای که در این گروه قرار می گیرند وبه برخی از آنها اشاره شد بر اساس همین الگو صرف می شوند مانند:  وَصَفَ= یَصِفُ ،  وَلَدَ = یَلِدُ   که همگی مکسور العین می باشند

ب)فعلهای که مضارع آنها بروزن ( یَفعَلُ ) مفتوح العین می باشند : برخی از آنها عبارتند از ( وَسَعَ، وَدَعَ ، وَضَعَ ،وَقَعَ ، وَهَبَ ) که مضارع آنها به ترتیب ( یَسَعُ، یَدَعُ ، یَضَعُ ، یَقَعُ ، یَهَبُ )می باشد

*  الگوی تصریف این افعال نیز مانند افعال قبلی  می باشند با این تفاوت که در این افعال عین الفعل در مضارع مفتوح می باشد وبه تبع آن در فعل امر نیز عین الفعل نیزفتحه دارد مانند:

مضارع:  یَضَعُ ، یَضَعانِ ، یَضَعُونَ – تَضَعُ ، تَضَعانِ ، یَضَعنَ ، و...........................................

امر:  ( ضَعْ ، ضَعَا ، ضَعُوا- ضَعی ،ضَعَا ، ضَعنَ)

*الگوی صرف در( مثال یایی):براساس آنچه درمنابع عربی آمده هیچ  اعلالی  درماضی ،مضارع وامر مثال یایی صورت نمی گیرد

مضارع مانند: یَسَرَ= (یَیسَرُ ،یَیسَرانِ ،یَیسَرونَ – تَیسَرُ ،تَیسَرانِ ، یَیسَرنَ و................)امر مانند:( إیسَر، إیسرا ،إیسروا ،و..................)

صرف فعل اجوف

صيغة	ماضٍ	مضارعٌ	أمرٌ  باللام و مخاطب	مضارعٌ منصوب
لِلغائب للغائبَينِ للغائبينَ	هو قالَ هُما قالا هم قالوا	يَقولُ يَقُولانِ يَقُولونَ	لِيَقُلْ لِيَقولا لِيَقولوا	لَن يَقولَ لَن يَقولا لَن يَقولوا
للغائبة للغائبتَينِ للغائبات	هى قالَتْ هُما قالَتا هنَّ قُلْنَ	تَقُولُ تَقُولان ِ يَقُلْنَ	لِتَقُلْ لِتَقولا لِيَقُلْنَ	لَن تَقولَ لن تَقولا لن يَقُلْنَ
للمخاطَب للمخاطبَينِ للمخاطبينَ	أنتَ قُلْتَ أنتما قُلْتُما أنتم قُلْتُم	تَقُولُ تَقُولانِ تَقُولونَ	قُلْ قُولَا قُولُوا	لن تَقولَ لن تَقولا لن تَقولوا
للمخاطبة للمخاطبتَينِ للمخاطبات	أنتِ قُلْتِ أنتما قُلْتُما أنتنّ قُلْتُنَّ	تَقُولِينَ تَقُولانِ تَقُلْنَ	قُولِى قُولا قُلْنَ	لن تَقوﻟﻰ لن تَقولا لن تَقُلْنَ
للمتكلّم وحده للمتكلّم مع الغير	أنا قُلْتُ نحن قُلْنا	أقُولُ نَقُولُ	لِأقُلْ لِنَقُلْ	لن أقولَ لن نَقولَ

صرف فعل مثال

صيغة	ماضٍ	مضارعٌ	أمر باللام و مخاطب	مضارع منصوب
لِلغائب للغائبَينِ للغائبينَ	وَقَفَ وَقَفا وَقَفوا	يَقِفُ يَقِفانِ يَقِفونَ	لِيَقِفْ لِيَقِفا لِيَقِفوا	لَنْ يَقِفَ لَنْ يَقِفا لَنْ يَقِفوا
للغائبة للغائبتَينِ للغائبات	وَقَفَتْ وَقَفَتا وَقَفْنَ	تَقِفُ تَقِفانِ يَقِفْنَ	لِتَقِفْ لِتَقِفا لِيَقِفْنَ	لن تَقِفَ لن تَقِفا لن يَقِفْنَ
للمخاطَب للمخاطبَينِ للمخاطبينَ	وَقَفْتَ وَقَفْتُما وَقَفْتُم	تَقِفُ تَقِفانِ تَقِفونَ	قِفْ قِفا قِفوا	لن تَقِفَ لن تَقِفا لن تَقِفوا
للمخاطبة للمخاطبتَينِ للمخاطبات	وَقَفْتِ وَقَفْتُما وَقَفْتُنَّ	تَقِفينَ تَقِفانِ تَقِفْنَ	قِفى قِفا قِفْنَ	لن تَقِفى لن تَقِفا لن تَقِفْنَ
للمتكلّم وحده للمتكلّم مع الغير	وَقَفْتُ وَقَفْنا	أقِفُ نَقِفُ	لِأقِفْ لِنَقِفْ	لن أقِفَ لن نَقِفَ

 اقسام فعل : فعلها براساس داشتن حروف عله و  نداشتن آن به دو دسته تقسیم می شود

1)    .فعل صحیح:فعلی که هیچ یک از حروف اصلی آن جزء حروف عله نباشد.که 3نوع است:(مهموز ، مضاعف، سالم)

الف) فعل مهموز : فعلی که یکی از حروف اصلی آن همزه باشد مانند(أخذَ ، یأکلون ، قَرأ)

ب) فعل مضاعف: فعلی که دو حرف از حروف اصلی آن شبیه هم باشند.مانند(مَرَّ، یََمُرُّ ، حَلَّ ، زلزلَ )

ج)فعل سالم :فعلی که نه مهموز باشد ونه مضاعف ونه معتل . مانند( خَرَجَ ، یکتبُونَ ، جاهدتم ،أرسلنا)

2) فعل معتل: فعلی که یک یا دوحرف از حروف اصلی آن جزء حروف عله باشد.مانند:(وصلَ، یقولُ، یدعُو،وَفَی) که 4 نوع است:

الف) فعل مثال: فعلی که اولین حرف از حروف اصلی آن  (فاء الفعل) حرف عله باشد. مانند :( وَعَد ، وَصَلَ ، یَسر،یعِدونَ)

ب)فعل اجوف: فعلی است که دومین حرف از حروف اصلی آن حرف عله باشد.مانند: (قالَ یقولُ ،باعَ یبیعُ ، خافَ یخافُ)

ج) فعل ناقص:فعلی است که آخرین حر ف از حروف اصلی آن حرف عله باشد.مانند:(دَعا یَدعُو ، هَدَی یَهدِی)

د) فعل لفیف: فعلی که دو حرف از حروف اصلی آن جزء حروف عله باشد.مانند:(هوَی ، وفَی)

نکته: یک فعل معتل می تواند مهموز هم باشد مانند (أذی) :اذیت کرد و(أتی) :آمد که هم معتل وهم مهموزند. اما یک فعل نمی تواند هم سالم باشد وهم معتل زیرا با تعریف یکدیگر در تضادند.

 

 تصریف افعال معتل»

الگوی تصریف در فعلهای مثال

بطور کلی فعلهای مثال را می توانیم به دو گروهمثال واویمانند(وَعَدَ ، وَصلَ، وَلدَ )که اکثر فعلها از این دسته اند ومثال یایی  مانند( یَقنَ ، یئِسَ ، یقظَ ،یَسُرَ ) تقسیم کنیم

علاوه برتقسیم بندی بالا  فعلهای مثال واوی براساس نحوه تصریف آنها خود به دوگروه می باشند:

الف)فعلهای که مضارع آنها بر وزن ( یَفعِلُ)مکسورالعین می باشندبرخی از این فعلها  عبارتند از  « وَعَدَ ، وَصَلَ ، وَقَفَ، وَزَنَ ، وَصَفَ ، ، وَلَدَ ، وَهَنَ ، وَرَدَ، وَجَدَ»  که مضارع آنها به ترتیب  عبارتند از:  «  یَعِدُ  ،یَصِلُ،یَقِفُ ، یَزِنُ ، یَصِفُ ، یَلِدُ  ، یَهِنُ ، یَرِدُ،یَجِدُ » که الگوی تصریف آنها به شرح زیر است:

الف) ماضی:              وَعَدَ ، وَعَدَا ، وَعَدُوا   -       وَعَدَت، وَعَدَتَا ، وَعَدنَ

                          وَعَدتَ ، وَعَدتُما ، وَعَدتُم –     وَعَدتِ، وَعَدتُما ، وَعَدتُنَّ

                                                          وَعَدتُ ، وَعَدنا

* در ماضی فعل مثال هیچ اعلالی صورت نمی گیرد.

ب) مضارع:                  یَعِدُ ، یَعِدَانِ ، یَعِدُونَ                 تَعِدُ ، تَعِدَانِ ، یعِدنَ

                              تَعِدُ ، تَعِدانِ ، تَعِدُون                تَعِدینَ، تَعِدَانِ ، تَعِدنَ

                                                           اَعِدُ ، نَعِدُ

* در مضارع فعل اجوف همان طور که می بینیم در هر چهارده صیغه حرف عله ی (واو) خذف شده یعنی اعلال به حذف صورت گرفته است، که در اصل بدین صورت بوده:

وَعَد َبروزن یَفعِلُ=  یَوْعِدُ  که واو به جهت تخفیف(سهولت درتلفظ) حذف شده واین عمل در هر14صیغه تکرار می شود

 

ج) امر:  همان طور که می دانیم فعل امرحاضر(مخاطب)  از6صیغه ی فعل مضارع ساخته می شود با حذف حرف مضارع وجزم فعل مانند : تَعِدُ = عِد .که تصریف آن به شرح زیر است:

« عِد ْ، عِدَا ،عِدُوا –عِدِی ، عِدَا ، عِدنَ»

*که در همه اعلال به حذف صورت گرفته.

د) مضارع مجزوم:در مضارع مجزوم از فعل مثال واوی نیز اعلال به حذف وجود دارد زیرا از مضارعی ساخته شده که درآن اعلال به حذف وجود داشته. مانند : یَعِدُ = لم یَعِدْ  

لم یَعِدْ ، لَم یَعِدا ، لم یَعِدوا              لم    تَعِدْ ، لم تَعِدا ، لم یَعِدنَ

لم تَعِدْ ، لم تَعِدا ، لم تَعِدوا               لم تَعِدی، لم تَعِدا ،لم تَعِدنَ

                       لم اَعِدْ ، لم نَعِدْ

ر) مضارع منصوب: درمضارع منصوب از مثال واوی نیز اعلال به حذف وجود دارد مانند: یَعِدُ= لَن یَعِدَ

ز) ماضی مجهول: در فعل ماضی مجهول از مثال واوی نیز هیچ گونه اعلالی صورت نمی گیرد مانند :

    وُعِدَ ، وُعِدَا ، وُعِدُوا ،........................................

ه) مضارع مجهول :در مضارع مجهول از مثال واوی حرف عله ی محذوف بر سر جای خود بر می گردد یعنی هیچ گونه اعلالی صورت نمی گیرد مانند: یَعِدُ = یُوعَدُ

                             یُوعَدُ ، یُوعَدانِ  ،یُوعَدونَ                           تُوعَدُ ، تُوعَدانِ، یُوعَدنَ

                           تُوعَدُ، تُوعَدانِ ،تُوعَدونَ                             تُوعَدِینَ، تُوعَدانِ، تُوعَدنَ

اُوعَدُ، نُوعَدُ

*بقیه ی فعلهای که در این گروه قرار می گیرند وبه برخی از آنها اشاره شد بر اساس همین الگو صرف می شوند مانند:  وَصَفَ= یَصِفُ ،  وَلَدَ = یَلِدُ   که همگی مکسور العین می باشند

ب)فعلهای که مضارع آنها بروزن ( یَفعَلُ ) مفتوح العین می باشند : برخی از آنها عبارتند از ( وَسَعَ، وَدَعَ ، وَضَعَ ،وَقَعَ ، وَهَبَ ) که مضارع آنها به ترتیب ( یَسَعُ، یَدَعُ ، یَضَعُ ، یَقَعُ ، یَهَبُ )می باشد

*  الگوی تصریف این افعال نیز مانند افعال قبلی  می باشند با این تفاوت که در این افعال عین الفعل در مضارع مفتوح می باشد وبه تبع آن در فعل امر نیز عین الفعل نیزفتحه دارد مانند:

مضارع:  ( یَضَعُ ، یَضَعانِ ، یَضَعُونَ – تَضَعُ ، تَضَعانِ ، یَضَعنَ ، و............................................(

امر:  ( ضَعْ ، ضَعَا ، ضَعُوا- ضَعی ،ضَعَا ، ضَعنَ)

*الگوی تصریف در( مثال یایی):براساس آنچه درمنابع عربی آمده هیچ  اعلالی  درماضی ،مضارع وامر مثال یایی صورت نمی گیرد

مضارع مانند: یَسَرَ= (یَیسَرُ ،یَیسَرانِ ،یَیسَرونَ – تَیسَرُ ،تَیسَرانِ ، یَیسَرنَ و............................)

امر مانند:( إیسَر، إیسرا ،إیسروا ،و..................)

صرف فعل مثال

 

 صرف افعال معتل

(مثال)

ماضی		مضارع		امر	مضارع منصوب	مضارع مجزوم
معلوم	مجهول	معلوم	مجهول
وَعَدَ وَعَدا وَعَدوا وَعَدَتْ وَعَدَتا وَعَدْنَ وَعَدْتَ وَعَدْتما وَعَدْتُم وَعَدْتِ وَعَدْتُما وَعَدْتُنَّ وَعَدْتُ وَعَدْنا	وُعِدَ وُعِدَا وُعِدوا وُعِدَتْ وُعِدَتا وُعِدْنَ وُعِدْتَ وُعِدْتُما وُعِدْتُم وُعِدْتِ وُعِدْتُما وُعِدْتُم وُعِدْتُ وُعِدْنا	یَعِدُ یَعِدانِ یَعِدونَ تَعِدُ تَعِدانِ یَعِدْنَ تَعِدُ تَعِدانِ تَعِدونَ تَعِدینَ تَعِدانِ تَعِدْنَ أعِدُ نَعِدُ	یُوعَدُ یُوعَدانِ یُوعَدونَ تُوعَدُ تُوعَدانِ یُوعَدْنَ تُوعَدُ تُوعَدانِ تُوعَدونَ تُوعَدینَ تُوعَدانِ تُوعَدْنَ اوُعَدُ نُوعَدُ	لِیَعِدْ لِیَعِدا لِیَعِدوا لِتَعِدْ لِتَعِدا لِیَعِدْنَ عِدْ عِدا عِدوا عِدی عِدا عِدْنَ لِأعِدْ لِنَعِدْ	أنْ یَعِدَ أنْ یَعِدا أنْ یَعِدوا أنْ تَعِدَ أنْ تَعِدَا أنْ یَعِدْنَ أنْ تَعِدَ أنْ تَعِدا أنْ تَعِدوا أنْ تَعِدی أنْ تَعِدا أنْ تَعِدْنَ أنْ أعِدَ أنْ نَعِدَ	لمْ یَعِدْ لمْ یَعِدا لمْ یَعِدوا لمْ تَعِدْ لمْ تَعِدا لمْ یَعِدْنَ لمْ تَعِدْ لمْ تَعِدا لمْ تَعِدوا لمْ تَعِدی لمْ تَعِدا لمْ تَعِدْنَ لمْ أعِدْ لمْ نَعِدْ

صرف فعل مثال

 

 صرف افعال معتل

(مثال)

ماضی		مضارع		امر	مضارع منصوب	مضارع مجزوم
معلوم	مجهول	معلوم	مجهول
وَعَدَ وَعَدا وَعَدوا وَعَدَتْ وَعَدَتا وَعَدْنَ وَعَدْتَ وَعَدْتما وَعَدْتُم وَعَدْتِ وَعَدْتُما وَعَدْتُنَّ وَعَدْتُ وَعَدْنا	وُعِدَ وُعِدَا وُعِدوا وُعِدَتْ وُعِدَتا وُعِدْنَ وُعِدْتَ وُعِدْتُما وُعِدْتُم وُعِدْتِ وُعِدْتُما وُعِدْتُم وُعِدْتُ وُعِدْنا	یَعِدُ یَعِدانِ یَعِدونَ تَعِدُ تَعِدانِ یَعِدْنَ تَعِدُ تَعِدانِ تَعِدونَ تَعِدینَ تَعِدانِ تَعِدْنَ أعِدُ نَعِدُ	یُوعَدُ یُوعَدانِ یُوعَدونَ تُوعَدُ تُوعَدانِ یُوعَدْنَ تُوعَدُ تُوعَدانِ تُوعَدونَ تُوعَدینَ تُوعَدانِ تُوعَدْنَ اوُعَدُ نُوعَدُ	لِیَعِدْ لِیَعِدا لِیَعِدوا لِتَعِدْ لِتَعِدا لِیَعِدْنَ عِدْ عِدا عِدوا عِدی عِدا عِدْنَ لِأعِدْ لِنَعِدْ	أنْ یَعِدَ أنْ یَعِدا أنْ یَعِدوا أنْ تَعِدَ أنْ تَعِدَا أنْ یَعِدْنَ أنْ تَعِدَ أنْ تَعِدا أنْ تَعِدوا أنْ تَعِدی أنْ تَعِدا أنْ تَعِدْنَ أنْ أعِدَ أنْ نَعِدَ	لمْ یَعِدْ لمْ یَعِدا لمْ یَعِدوا لمْ تَعِدْ لمْ تَعِدا لمْ یَعِدْنَ لمْ تَعِدْ لمْ تَعِدا لمْ تَعِدوا لمْ تَعِدی لمْ تَعِدا لمْ تَعِدْنَ لمْ أعِدْ لمْ نَعِدْ

صرف فعل مثال

 

 صرف افعال معتل

(مثال)

ماضی		مضارع		امر	مضارع منصوب	مضارع مجزوم
معلوم	مجهول	معلوم	مجهول
وَعَدَ وَعَدا وَعَدوا وَعَدَتْ وَعَدَتا وَعَدْنَ وَعَدْتَ وَعَدْتما وَعَدْتُم وَعَدْتِ وَعَدْتُما وَعَدْتُنَّ وَعَدْتُ وَعَدْنا	وُعِدَ وُعِدَا وُعِدوا وُعِدَتْ وُعِدَتا وُعِدْنَ وُعِدْتَ وُعِدْتُما وُعِدْتُم وُعِدْتِ وُعِدْتُما وُعِدْتُم وُعِدْتُ وُعِدْنا	یَعِدُ یَعِدانِ یَعِدونَ تَعِدُ تَعِدانِ یَعِدْنَ تَعِدُ تَعِدانِ تَعِدونَ تَعِدینَ تَعِدانِ تَعِدْنَ أعِدُ نَعِدُ	یُوعَدُ یُوعَدانِ یُوعَدونَ تُوعَدُ تُوعَدانِ یُوعَدْنَ تُوعَدُ تُوعَدانِ تُوعَدونَ تُوعَدینَ تُوعَدانِ تُوعَدْنَ اوُعَدُ نُوعَدُ	لِیَعِدْ لِیَعِدا لِیَعِدوا لِتَعِدْ لِتَعِدا لِیَعِدْنَ عِدْ عِدا عِدوا عِدی عِدا عِدْنَ لِأعِدْ لِنَعِدْ	أنْ یَعِدَ أنْ یَعِدا أنْ یَعِدوا أنْ تَعِدَ أنْ تَعِدَا أنْ یَعِدْنَ أنْ تَعِدَ أنْ تَعِدا أنْ تَعِدوا أنْ تَعِدی أنْ تَعِدا أنْ تَعِدْنَ أنْ أعِدَ أنْ نَعِدَ	لمْ یَعِدْ لمْ یَعِدا لمْ یَعِدوا لمْ تَعِدْ لمْ تَعِدا لمْ یَعِدْنَ لمْ تَعِدْ لمْ تَعِدا لمْ تَعِدوا لمْ تَعِدی لمْ تَعِدا لمْ تَعِدْنَ لمْ أعِدْ لمْ نَعِدْ

نمونه سوال عربی (3) ریاضی و تجربی

 

1. للترجمة :                                                                                                                    

 ب) إن القرآن یخاطـب أبناء البشـربثقافاتهـم المختلفة .        

 ج) الإسلام یهتم بتربیة البنین و البنات علی حد سواء .    

 د) یجـب أن لانسمـح للفقـراء أن یأتـوا إلی الاستقبال .     

هـ) کانت الفتاة الشاعرة تشعربالکآبة و الحزن الشدید .  

 و) أفراد الأسرة مشهورون بصدق الکلام و المثابرة .     

2. اکتب للکلمات :  

    الف) راح (بالفارسیة) : ..........    ب) الجزیل(بالفارسیة) : .........     ج) طول زندگی(بالعربیة) : .........

       د) جشن(بالعربیة) : ...........    هـ) الأهل(المرادف) : ............     و) الحسنات (المتضاد) : ............

3. عین الصحیح في الترجمة :      

 الف) رجع الطفل إلی أمه ضاحکا ً .   

      1- کودک ِ خندان به سوی مادرش بازگشت .                2- کودک ، خنده کنان به سوی مادرش برگشت .

 ب) کلم الله موسی تکلیما ً .        1- خداوند با موسی قطعا ً سخن گفت .    2- خداوند فقط با موسی سخن گفت .

 ج) إن الأرض یرثها عبادي الصالحون .  

   1- همانا زمین به بندگان من ِ شایسته به ارث می رسد .   2- همانا زمین را بندگان شایسته ی من به ارث می برند .

4. صحح الأخطاء في الترجمة :  

   الف) لقد کان الإنسان في الماضي لایستطیع أن یغوص في البحرأکثر من عشرین مترا ً .

         مسلما ً انسان در ابتدا نمی توانست کم تر از ده متر در دریا شنا کند .

   ب) تظهر ظاهرة " قوس قزح " مع ألوانها الخلابة في الأیام الماطرة .

        ظاهری از رنگین کمان با رنگ های زیبایش در روزهای ابری ظاهر شد .

5. للتعریب :                                 شما قرآن را تلاوت می کنید . ( للمذکر)                                       

6. للتشکیل مما تحته خط :                  البـرّ أنْ تعمل في السِّـرِّ عمل  العلانیة .                                        

7. املأ الفراغ :     الف) لا تقم إلی الصلاة ...................... ( تـَکاسُـلٌ – مُتـَکاسِلٌ – تـَتـَکاسَـلُ )                                                       

      ب) علي و محمد ................ ( فعل ماض من خافَ    َ   )

      ج) الأمر من تـَنـْهَی ( للمخاطب) : ................                 د) ................. فـُزْنا . ( ضمیر مناسب )

8. عین المعتلات و أنواعها :            طلب الأمیر من الأطباء أن یصفوا له دواء یفید لشفائه .                                

«  9. اقرأ النص التالي ثم أجب عن الأسئلة :

  کانَت الأیّامُ قریبة ًمِن عیدِ الأضْحَی فکانَ الناسُ في فرَح و سُرور ٍ. ذهَبَت ابنـة ُأمیرِ المُؤمنینَ^{(علیه السلام)} إلی مَسْـؤول ِ

بَیتِ المال ِ و اسْتعارَتْ مِنهُ عِـقـْد  لؤلؤ ٍ لِمُدّةِ ثلاثةِ أیّام ٍ. رَأی الإمامُ^{(علیه السلام)} العِقدَ عَلیها فأخَذها وَجاءَ إلی مَسؤول بَیتِ

المال و قالَ : «ما هَذا ؟ أتـَخـُونُ المُسلِمینَ ؟»

 الف) لماذا فرح الناس ؟                                                                                                       

 ب) ماذا استعارت ابنة الإمام^{(علیه السلام)}                                                                                       

 ج) هل استعارته لمدة أسبوعین ؟                                                                                              

 د) کیف عاتب الإمام مسؤول بیت المال ؟                                                                                    

 هـ) عین إعراب الکلمات التي أشیر إلیها بخط :       في فرح :                                  عقد :                     

 و) املأ الجدول حسب الأفعال المعتلة في النص :                                                                             

الفـعـل	نوع المعتـل	نوع الإعلال
رَأی
تـَخـُونُ

 

       

 

 

 10. صحح الأخطاء في الإعراب :                                                                                              

                                   مَرِضَ رَجُـلٌ عَجُوزا ً وَ عَجـِزَ أنْ یَمْـشِـي عَـلـَی رِجْـلـَیـْهِ .

11. عین :

          الف) المفعول المطلق و نوعه :                     حَیـّاهُمُ النـَّبـِيُِ^)ص) تـَحِـیَّة ً طیِّـبَة ً .            

           ب) المفعول فیه :                                    تـوَقـَّفَ الابْنُ قـُرْبَ شَجَرَةٍ .                               

           ج) الحال ( و نوعها ) و اذکر صاحبها :          یستمع الطلاب إلی القرآن خاشعین .                       

12. الف) للإعراب مما تحته خط :              یوم  تجد  کل  نفس ماعملت من خیر محضرا

ً .                                 ب) للتحلیل الصرفي :                      تجد :      نفس :      عملت :      محضرا ً :                             

13. انتخب الجواب الصحیح :

     الف) ما هو الصحیح عن مادّة  " سِـرْ " :                                                                              

                            1- وَسَرَ               2- سَوَرَ              3- سَـیـَرَ              4- سَـرَيَ

 

      ب) عین المبني للمجهول ـ"یَجـِدُ" :                                                                                                             

 

- یُجَـدُ               2- یُوجَـدُ             3- یُجـِدُ                4- یُوجـِدُ

                                                                                                                                                   

 

مفعول مطلق و مفعول فیه

مفعول مطلق

مصدري است منصوب از جنس فعل كه براي بيان تأكيد يا نوع وقوع فعل به كار برده مي شود و به دو دسته تقسيم مي شود: 1)مفعول مطلق تأكيدي ۲ ) مفعول مطلق نوعی (بیانی )

۱ ) مفعول مطلق تاکیدی

مصدري است منصوب از جنس فعل كه بدون صفت با مضاف اليه به كار برده مي شود و  براي تأكيد بر وقوع فعل به كار مي رود.

1)سَلَّموا تَسليماً .

 ۲ )اُذكُرُ الله ذكراً

مفعول مطلق  تأكيدي

نكته:بايد توجه داشت مفعول مطلق تأكيدي درجمله براي ترجمه آن بايد از كلمات تأكيدي فارسي (واقعاً، حتماً، بدون شك...) استفاده مي كنيم .

1)حتماً درود بفرستيد. 2)خداوند را حتماً ياد كنيد.

2)مفعول مطلق نوعي (بياني)

مصدري است منصوب از جنس فعل كه براي بيان چگونگي وقوع فعل به كار برده مي شود و همواره با صفت يا مضاف اليه همراه است. مانند:

1)اُذْكُروالله ذكراً كثيراً (ذكراً=مفعول مطلق نوعي،كثيراً=صفت)

تذكر:در ترجمه مفعول مطلق نوعي در صورتي كه با صفت همراه باشد فقط صفت ترجمه مي شود يعني بصورت (خيلي،زياد، و...)استفاده مي كنيم ودر صورتي كه با مضاف اليه همراه باشد از كلمات (مثل،مانندو...)استفاده مي كنيم.

1)خدا را خيلي ياد كنيد.

نكته:گاهي مفعول مطلق بصورت مصدري منصوب بدون فعل بكار برده مي شود ولي بصورت فعل ترجمه مي شود.

(شكراً،عفواً،طاعتهً،سمعاً،أيضاً،حتماً،حقاً،اَ،سبحان الله،حمداً)

نكته:گاهي مفعول مطلق نوعي از جمله حذف مي شود و صفت به جاي آن قرار مي گيرد كه آن صورت به صفت نائب مفعول مطلق گفته مي شود و هميشه نكره و منصوب مي باشند.

اُذكروُا الله ذكراً كثيراً= اُذكرُوا الله كثيراً

نائب مفعول مطلق نوعي و منصوب

مفعول فيه :(ظرف زمان و مكان)

اسمي است  منصوب كه زمان يا وقوع فعل را در جمله مشخص مي كند و معمولاً با معني فی(در) همراه است .

ظرف زمان:عِنْدَ، قبلَ، بَعْدَ، الآنَ، اِذا، حِينَ، متي،  الليل، النهار،...

ظرف مكان:خَلْفَ، أمامَ، فَرْقَ، بَيْنَ، وَسَط، جنب، هُنا، هُناكَ،...

مثال:

وَجَدْتُ كتابي هُناكَ          هناک :مفعول فيه ظرف مكان

حال

حال

حال : اسمي است مشتق ، نكره و منصوب كه حالت و چگونگي يك اسم(صاحب حال ) را در حين وقوع فعل نشان مي دهد .

حال بر دو نوع است:

1- حال مفرد. يجتهد الطالب في عمله راضياً.

2- حال جمله. بدأ الطالب دراسته و هو يجتهد في عمله ./ / جلست الطالبه و قد كتب درسها.

نكات :

1- حال در جنس (مذكر و مونث) و عدد( مفرد،مثني وجمع ) با صاحب حال مطابقت دارد.

تجتهد الطالبه في عملها راضيه.

يلعب الوالدان في الغزفه مسرورين.

دخلت المعلمات في الصفوف مبتسماتٍ.

2- گاهي حال مانند خبر و صفت به صورت جمله اسميه و فعليه ظاهر ميشود.

بدأ الطالب دراسته و هو يجتهد في عمله ./ / جلست الطالبه و قد كتب درسها.

3- اگر جمله اي پس از يك اسم معرفه بيايد واز لحاظ معني با جمله قبل مرتبط باشد ،جمله دوم حاليه و محلا منصوب است.

بدأ الطالب دراسته و هو يجتهد في عمله ./ / جلست الطالبه و قد كتب درسها.

4- گاهي جمله حاليه پس از يك (واو) مآيد كه به آن (واو حاليه)مي گوييم.

بدأ الطالب دراسته و هو يجتهد في عمله ./ / جلست الطالبه و قد كتب درسها.

5- كلمه«وحد»(تنها ،به تنهايي) پيوسته به همراه ضمير (وحده ،وحدك ...) به كار مي رود و نقش آن حال است.

6- گاهي فقط معني و مفهوم عبارت در تشخيص صاحب حال به ما كمك مي كند .

أطعَمَتِ الأمُّ طفلتها جائعهً. مادر به كودك خود در حالي كه گرسنه بود ، غذا داد.

أطعَمَتِ الأمُّ طفلتها مشفقه عليها. مادر به كودك خود غذا داد در حاليكه دلش براي او مي سوخت.

7- گاهي صاحب حال ضمير فاعلي (بارز ،مستتر ) است ، هر چند مرجع ضمير در جمله موجود نباشد.

الطالب وقف يخطبُ. دانش آموز ايستاده سخن مي گفت .( صاحب حال «هو» مستتر )

صرف افعال معتل

افعال معتل

1. الف - فعل مثال ( معلوم )

 

قبل الإعلال ( الماضي )	بعدالإعلال	نوع الإعلال	قبل الإعلال ( المضارع )	بعد الإعلال	نوع الإعلال
وَصَفَ	وَصَفَ	بدون إعلال	يَوْصِفُ	يَصِفُ	بالحذف
وَصَفا	وَصَفا	//	يَوْصِفان ِ	يَصِفان ِ	//
وَصَفوا	وَصَفوا	//	يَوْصِفونَ	يَصِفونَ	//
وَصَفـَتْ	وَصَـفـَتْ	//	تـَوْصِفُ	تـَصِفُ	//
وَصَفـَـتا	وَصَفـَـتا	//	تـَوْصِفان ِ	تـَصِفان ِ	//
وَصَفــْنَ	وَصَفــْنَ	//	يَوْصِفـْنَ	يَصِفنَ	//
وَصَفـْتَ	وَصَفـْتَ	//	تـَوْصِفُ	تـَصِفُ	//
وَصَفـْتما	وَصَفـْتما	//	تـَوْصِفان ِ	تـَصِفان ِ	//
وَصَفـْتم	وَصَفـْتم	//	تـَوْصِفونَ	تـَصِفونَ	//
وَصَفـْتِ	وَصَفـْتِ	//	تـَوْصِفيـنَ	تـَصِفينَ	//
وَصَفـْتما	وَصَفـْتما	//	تـَوْصِفان ِ	تـَصِفان ِ	//
وَصَفـْتــُنّ َ	وَصَفـْتــُنّ َ	//	تـَوْصِفـْنَ	تـَصِفـْنَ	//
وَصَفـْتُ	وَصَفـْتُ	//	أوْصِفُ	أصِفُ	//
وَصَفـْنا	وَصَفـْنا	//	نـَوْصِفُ	نـَصِفُ	//

 

 

 

 

1 . ب - فعل مثال ( مجهول )

 

قبل الإعلال ( الماضي )	بعدالإعلال	نوع الإعلال	قبل الإعلال ( المضارع )	بعد الإعلال	نوع الإعلال
وُصِفَ	وُصِفَ	بدون إعلال	يُْوصَفُ	يُْوصَفُ	بدون إعلال
وُصِفا	وُصِفا	//	يُوصَفان ِ	يُوصَفان ِ	//
وُصِفوا	وُصِفوا	//	يُوصَفونَ	يُوصَفونَ	//
وُصِفـَتْ	وُصِفـَتْ	//	تــُوصَفُ	تــُوصَفُ	//
وُصِفـَـتا	وُصِفـَـتا	//	تــُوصَـفان ِ	تــُوصَـفان ِ	//
وُصِفــْنَ	وُصِفــْنَ	//	يُوصَـفـْنَ	يُوصَـفنَ	//
وُصِفـْتَ	وُصِفـْتَ	//	تــُوصَفُ	تــُوصَفُ	//
وُصِفـْتما	وُصِفـْتما	//	تــُوصَفان ِ	تــُوصَفان ِ	//
وُصِفـْتم	وُصِفـْتم	//	تَــُوصَفونَ	تَــُوصَفونَ	//
وُصِفـْتِ	وُصِفـْتِ	//	تــُوصَفيـنَ	تــُوصَفيـنَ	//
وُصِفـْتما	وُصِفـْتما	//	تــَُوصَفان ِ	تــَُوصَفان ِ	//
وُصِفـْتــُنّ َ	وُصِفـْتــُنّ َ	//	تـَـُوصَفـْنَ	تـَـُوصَفـْنَ	//
وُصِفـْتُ	وُصِفـْتُ	//	أ ُوصَفُ	أ ُوصَفُ	//
وُصِفـْنا	وُصِفـْنا	//	نـُوصَفُ	نـُوصَفُ	//

 

  

الامر	نوع الإعلال
صِفْ	بالحذف
صِفـا	//
صِفـوا	//
صِفـي	//
صِفـا	//
صِفــْنَ	//

 

  

 

  

2 .  الف - فعل اجوف ( معلوم )

 

قبل الإعلال ( الماضي )	بعدالإعلال	نوع الإعلال	قبل الإعلال ( المضارع )	بعد الإعلال	نوع الإعلال
قـَوَلَ	قالَ	بالقلب	يَقــْوُلُ	يـَقــُولُ	بالإسكان
قـَوَلا	قالا	بالقلب	يَقــْوُلان ِ	يـَقــُولان ِ	بالإسكان
قـَوَلــُوا	قالوا	بالقلب	يَقــْوُلونَ	يَـقــُولونَ	بالإسكان
قـَوَلـَتْ	قالـَتْ	بالقلب	تـَقــْوُلُ	تــَقــُولُ	بالإسكان
قـَوَلـَتا	قالـَتا	بالقلب	تـَقــْوُلان ِ	تــَقــُولان ِ	بالإسكان
قـَوَلــْنَ	قــُلــْنَ	بالحذف	يَقــْوُلــْنَ	يـَقــُلــْنَ	بالحذف
قـَوَلــْتَ	قــُلــْتَ	بالحذف	تـَقــْوُلُ	تــَقــُولُ	بالإسكان
قـَوَلــْتما	قــُلــْتما	بالحذف	تـَقــْوُلان ِ	تــَقــُولان ِ	بالإسكان
قـَوَلــْتم	قــُلــْتم	بالحذف	تـَقــْوُلونَ	تــَقــُولونَ	بالإسكان
قـَوَلــْتِ	قــُلــْتِ	بالحذف	تـَقــْوُلينَ	تــَقــُولينَ	بالإسكان
قـَوَلــْتما	قــُلــْتما	بالحذف	تـَقــْوُلان ِ	تــَقــُولان ِ	بالإسكان
قـَوَلــْتنّ َ	قــُلــْتنّ َ	بالحذف	تـَقــْوُلـْنَ	تـَقــُلــْنَ	بالحذف
قـَوَلـْتُ	قــُلــْتُ	بالحذف	أقــْوُلُ	أقــُولُ	بالإسكان
قـَوَلــْنا	قــُلــْنا	بالحذف	نـَقــْوُلُ	نـَـقــُولُ	بالإسكان

 

 

 

 

 

2 . ب- فعل اجوف ( مجهول )

 

 

قبل الإعلال ( الماضي )	بعدالإعلال	نوع الإعلال	قبل الإعلال ( المضارع )	بعد الإعلال	نوع الإعلال
قــُوِلَ	قـيلَ	بالقلب	يُقــْوَلُ	يُقا لُ	بالقلب
قــُوِلا	قـيلا	بالقلب	يُقــْوَلان ِ	يُقالان ِ	بالقلب
قــُوِ لــُوا	قـيلــُوا	بالقلب	يُقــْوَلـونَ	يُقا لـونَ	بالقلب
قــُوِلـَتْ	قـيلــَتْ	بالقلب	تــُقــْوَلُ	تــُقا لُ	بالقلب
قــُوِلــَتا	قـيلــَتا	بالقلب	تــُقــْوَلان ِ	تــُقالان ِ	بالقلب
قــُوِلــْنَ	قـِلــْنَ	بالحذف	يـُـقــْوَلــْنَ	يـُقـَلــْنَ	بالحذف
قــُوِلــْتَ	قـِلــْتَ	بالحذف	تــُقـْـوَلُ	تــُقا لُ	بالقلب
قــُوِلــْتما	قــِلــْتما	بالحذف	تــُقــْوَلان ِ	تــُقالان ِ	بالقلب
قــُوِلــْتـُم	قـِلــْتم	بالحذف	تــُقــْوَلـونَ	تــُقا لـونَ	بالقلب
قــُوِلــْتِ	قـِـلــْتِ	بالحذف	تــُقــْوَلينَ	تــُقا لـينَ	بالقلب
قــُوِلــْتما	قـِلــْتـما	بالحذف	تــُقــْوَلان ِ	تــُقالان ِ	بالقلب
قــُوِلــْتنّ َ	قـِـلــْـتــُنّ َ	بالحذف	تـُقــْوَلــْنَ	تــُقــَلــْنَ	بالحذف
قــُوِلــْتُ	قـِـلــْتُ	بالحذف	أ ُقــْوَلُ	أ ُقا لُ	بالقلب
قــُوِلــْنا	قـِـلنا	بالحذف	نــُقـْـوَلُ	نــُقا لُ	بالقلب

 

 

 

قبل الإعلال ( الأمر )	بعد الإعلال	نوع الإعلال
قــْوُلْ        قــُولْ	قــُلْ	بالحذف
قـْـوُلا        قــُولا	قــُولا	بالإسكان
قـْـوُلوا         قــُولوا	قــُولــُوا	بالإسكان
قـْوُلي         قــُولي	قــُولي	بالإسكان
قـْـوُلا        قــُولا	قــُولا	بالإسكان
قـْـوُلــْنَ       قــُلــْنَ	قــُلــْنَ	بالحذف

 

   

3 . الف - فعل ناقص ( معلوم )

 

قبل الإعلال ( الماضي )	بعدالإعلال	نوع الإعلال	قبل الإعلال ( المضارع )	بعد الإعلال	نوع الإعلال
دَعَوَ	دَعَا	بالقلب	يَـدْعُـوُ	يـَدْعُـو	بالإسكان
دَعَوٰا	دَعَوٰا	بدون اعلال	يـَدْعُـوان ِ	يـَدْعُـوان ِ	بدون اعلال
دَعَوُوا	دَعَوْا	بالحذف	يَـدْعُـوُونَ	يـَدعُـونَ	بالحذف
دَعَوَتْ	دَعَتْ	بالحذف	تــَدْعُـوُ	تــَدعُـو	بالإسكان
دَعَوَتا	دَعَـتا	بالحذف	تــَدْعُـوان ِ	تــَدعُـوان ِ	بدون اعلال
دَعَوْنَ	دَعَوْنَ	بدون اعلال	يَـدْعُـوْنَ	يـَدعُـونَ	بدون اعلال
دَعَوْتَ	دَعَوْتَ	بدون اعلال	تــَدْعُـوُ	تــَدعُـو	بالإسكان
دَعَوْتـما	دَعَوْتـما	بدون اعلال	تـَدْعُـوان ِ	تــَدْعُـوان ِ	بدون اعلال
دَعَوْتـم	دَعَوْتـم	بدون اعلال	تــَدْعُـوُونَ	تــَدْعُـونَ	بالحذف
دَعَوْتِ	دَعَوْتِ	بدون اعلال	تـَـدْعُـوينَ	تــَدْعـيـنَ	بالحذف
دَعَوْتـما	دَعَوْتـما	بدون اعلال	تــَدْعُـوان ِ	تــَدْعُـوان ِ	بدون اعلال
دَعَوْتــُنّ َ	دَعَوْتــُنّ َ	بدون اعلال	تـَـدْعُـوْنَ	تــَدْعُـونَ	بدون اعلال
دَعَوْتُ	دَعَوْتُ	بدون اعلال	أدْعُـوُ	أدْعُـو	بالإسكان
دَعَوْنا	دَعَوْنا	بدون اعلال	نـَدْعُـوُ	نـَـدْعُـو	بالإسكان

 

  

3 . ب- فعل ناقص ( مجهول )

 

قبل الإعلال ( الماضي )	بعدالإعلال	نوع الإعلال	قبل الإعلال ( المضارع )	بعد الإعلال	نوع الإعلال
دُعِـوَ	دُعِـيَ	بالقلب	يـُدعَـوُ	يـُدعـﯽٰ	بالقلب
دُعِـوٰا	دُعِـيا	بالقلب	يُـدعَـوان ِ	يـُدعَـیان ِ	بالقلب
دُعِـوُوا	دُعـُوا	بالحذف	يُـدعَـوُونَ	يـُدعَـوْنَ	بالحذف
دُعِـوَتْ	دُعـِيَتْ	بالقلب	تــُدعَـوُ	تــُدعـﯽٰ	بالقلب
دُعِـوَتا	دُعـِيـَتا	بالقلب	تــُدعَـوان ِ	تــُدعَـیان ِ	بالقلب
دُعِـوْنَ	دُعـينَ	بالقلب	يـُدعَـوْنَ	يـُدعَـیْنَ	بالقلب
دُعِـوْتَ	دُعـيتَ	بالقلب	تــُدعَـوُ	تــُدعـﯽٰ	بالقلب
دُعِـوْتما	دُعـيتما	بالقلب	تــُدعَـوان ِ	تــُدعَـیان ِ	بالقلب
دُعِـوْتم	دُعـيتم	بالقلب	تــُدعَـوُونَ	تــُدعَـوْنَ	بالحذف
دُعِـوْتِ	دُعـيتِ	بالقلب	تــُدعَـوينَ	تــُدعَـينَ	بالحذف
دُعِـوْتما	دُعـيتما	بالقلب	تــُدعَـوان ِ	تــُدعَـیان ِ	بالقلب
دُعِـوْتـُنّ	دُعـيتنُّ	بالقلب	تــُدعَـوْنَ	تــُدعَـیْنَ	بالقلب
دُعِـوْتُ	دُعـيتُ	بالقلب	أ ُدعَـوُ	أ ُدعـﯽٰ	بالقلب
دُعِـوْنا	دُعـينا	بالقلب	نــُدعَـوُ	نــُدعـﯽٰ	بالقلب

 

الامر	نوع الإعلال
ا ُدْعُ	بالحذف
ا ُدْعُوٰا	بدون إعلال
ا ُدْعُوا	بالحذف
ا ُدْعي	بالحذف
ا ُدْعُوٰا	بدون إعلال
ا ُدْعُونَ	بدون إعلال

  

  

 

 

 

 

 

  

درس اول

فعل:الف) صحیح  ب) معتل

انواع فعل صحیح: الف: صحیح و سالم : یذهبون ـــ دخلوا ــ  کتب

                          ب: صحیح و مهموز:  أکل  ــ سأل ــ  قرأ

                          ج: صحیح و مضاعف: مد ّـ زلزل ــ قلّ

انواع معتل:

                         الف) مثال: یجد ــ وصل 

                         ب) اجوف: یقول ــ باع 

                      ج) ناقص: دعا ــ رمی

                          د ) لفیف : وفی ــ طوی 

     به تغییراتی که در صرف افعال معتل صورت می گیرد اعلال گویند.

     انواع اعلال:

              الف) قلب:تغییر حرف عله به حرفی دیگر : قول ( قال  دعو ( دعا

             ب ) اسکان : ساکن کردن حرف عله به علت سنگینی حرکت انها

                  یدعوُ :یدعو               یأ تیُ :یأ تی               یقوُ ل: یقُو لُ

              ج) حذف :الف) حذف حرف عله به علت التقاء ساکنین  :  

    قالنَ     :  قُلن                 بیْعْ  :    بع           

             ب )  درصورتیکه بخواهیم افعال مضارع ناقصی که به ضمیر متصل نیستند

    مجزوم کنیم بجای جزم حرف عله ان را حذف می کنیم:

                                           یهدی : لم یهدِ    یرمی  : إ رمِ

 

افعال ناقصه و حروف مشبهه بالفعل و لاﯼ نفـﯽ جنس

افعال ناقصه

افعال ناقصه : فعل‌هايي هستند كه بر سر جملات اسميه مي‌آيند و با آمدن آنها تغييراتي از نظر اعراب در جملات اسميه به وجود مي‌آورند .   مانند :

اَلرَّبــــــيــعُ   لَـــــطــيــــــفٌ . ( جمله‌ي اسميه )           بهار لطيف است .

 كــــــانَ    اَلرَّبــيــعُ     لَــطــيـــفاً .   ( جمله‌ي اسميه )            بـهار لطيف بود .

  فعل ناقصه    اسم كان مرفوع  خبر كان منصوب

نكته‌ي مهم : با آمدن يكي از افعال ناقصه (  كانَ  ) بر سر جمله‌ي اسميه ،  خبر كان  ( لطيف ) منصوب ــَــًـ  گرديده است .  نكته‌ي مهم 1: ‌افعال ناقصه ، افعالي هستند كه در ابتداي جملات اسميه مي‌آيند و مبتدا  را در حالت رفعي ــُــٌـ  باقي گذاشته و خبر را منصوب ــَــًـ مي‌كنند. ( رافع مبتدا و ناصب در خبر هستند ) . مانند  :

      كــــــــــانَ     اَلـــــَّرجــــــلُ  حَـــــليــــــماً     ( مرد صبور  و بردبار بود )

     فعل ناقصه      اسم كان و مرفوع     خبر كان و منصوب

« كانَ  :  بود »  از افعال ناقصه است كه چون بر سر مبتدا و خبر بيايد :

 1- مبتدا به عنوان اسم افعال ناقصه « مرفوع ــُــٌـ » مي‌ماند . 2- خبر به عنوان خبر افعال ناقصه «منصوب ــَــًـ » مي‌شود .

    نكته‌ي مهم 2 : اسم‌هاي افعال ناقصه از جهت احكام و اعراب (آمدن بعد از فعل) شباهت به «فاعل» دارند ، زيرا فاعل بعد از فعل مي‌آيد و «مرفوع» است و اسم افعال ناقصه هم بعد از فعل ناقص مي‌آيد و « مرفوع » است . مانند  :

جــاءَ حـــميـــدٌ   .             صـــارَ     حـــمـــيـــدٌ     عـــاقِــــلاً . ( حميد عاقل شد )    

 فعل      فاعل و مرفوع          از افعال ناقصه     اسم «صار» و مرفوع   خبر «صار» منصوب

مهم‌ترين فعل‌هاي ناقصه‌اي كه مانند « كانَ » عمل مي‌كنند ، عبارتند از:

صــــارَ : شد  ،   لَيــسَ : نيست  ،  اَصْبَحَ : گرديد ، شد  ، مادامَ :  مادامي كه ، تا وقتي كه

   نكته‌ي مهم 3 : همان طور كه در نكته دوم بيان شد  ، رابطه‌ي افعال ناقصه با اسم خود دقيقاً مانند رابطه‌ي فعل و فاعل است: اسم افعال ناقصه مانند فاعل به سه صورت مي‌آيد :

اسم افعال ناقصه عبارتند از :

 1-  اسم ظاهر  :    لَيــسَ      اَلْــمُســلِمُ      كــاذِبــاً  .

                          فعل ناقصه   اسم لَيس و مرفوع    خبر لَيس و منصوب

2- ضمير بارز :      كُـــنْــــتَ                     تِــلـمــيـذاً     نَـــشيطاً .

                    فعل ناقصه  و تَ اسم كان محلاً مرفوع        خبر كان و منصوب

3- ضمير مستتر :  كُــــــنْ                   صــــادِقــــــاً            

       فعل ناقصه  اسم كان انتَ مستتر محلاً مرفوع     خبر كان و منصوب

نكته‌ي مهم 4 : خبر افعال ناقصه ، مانند خبر در جملات اسميه بر سه نوع است :

انواع خبر افعال ناقصه

1-  خبر مفرد :   كـانَ     اَلْمُســافِرُ   جــالِساً    خبر كان مفرد و منصوب

2-  خبر جمله :   كانَ  اَلْـمُسافِرُ  يـذْهَـبُ  اِلي الْموقِفِ . خبر كان جمله فعليه و  محلاً منصوب

 3- شبه جمله :  كانَ  اَلْـمُسافِرُ  فِي السَّيارةِ . خبر كان  شبه جمله  ( جارومجرور ) و  محلاً منصوب

نكته‌ي مهم ۵ :  خبر افعال ناقصه در صورتي كه شبه ‌جمله  ( جار و مجرور )  باشد ، گاهي بر « اسم » مقدم مي‌شود :      ‌لَيــسَ        فِــي الْـــبــيــتِ          رجــــلٌ

                                                                 خبر مقدم لَيس محلاً منصوب     اسم لَيس و مرفوع

نكته‌ي مهم ۶ : افعال ناقصه از جهت جنس و عدد با اسم خود مطابقت مي‌كنند . ( مانند مبتدا و خبر )         

                  مذكر                                                  مونث

            صارَ علي مؤمناً .                              صارَتْ فاطمةُ مَوْمِنَةً.

           لَيسَ تلميذُ كاذباً.                                لَيسَتْ تلميذةُ كاذبةً .

       يكوُنُ التِّلميذانِ ناجِحَينِ .                       تَكوُنُ التِّلميذَتانِ ناجِحَتَنْنِ .

        يكُوُنَ التَّلاميذُ ناجِحينَ .                        تَكُونُ التِّلميذاتُ ناجحاتٍ .

 

حروف مشبهه بالفعل

يكي ديگر از نواسخي كه در عالم كلمات ظاهر مي‌شود و احكام قبلي جمله را « نسخ » مي‌كند ( باطل مي‌كند ) و حكم جديدي را براي جمله وضع مي‌نمايد ، « حروف مشبهه بالفعل » هستند . مانند :   اَلـلّــهُ      غفورٌ       =     اِنَّ        الـلّــهَ        غَـفـوراً                      مبتدا و مرفوع    خبر و مرفوع            حرف مشبهه  اسم  اِنَّ و منصوب   خبر اِنَّ و مرفوع    

 اَلْمُـــسلـــمونَ    مُـــتَّــحِــدُونَ    =    لَــيـــتَ          الْمُسلمينَ   مُـــتَّـــحِــدُونَ .

 مبتدا و مرفوع با واو          خبر و مرفوع با واو              حرف مشبهه             اسم  لیت و           خبر  لیت و

                                                                                                        منصوب با ياء         مرفوع با واو

 « اِنّ » و « لَيتَ » بر سر جملات اسميه درآمده و تغييراتي را در آنها بوجود آورده‌اند .     

نكته‌ي مهم 1 : حروف مشبهةٌ بالفعل بر سر جملات اسميه داخل مي‌شوند و علاوه بر تاثير در معناي جملات « مبتدا » را به عنوان « اسم » خود منصوب ــَــًـ  مي‌كنند و « خبر » را به عنوان « خبر » خود « مرفوع ــُــٌـ » مي‌سازند .

 حروف مشبهةٌ بالفعل عبارتند از : اِنَّ  : همانا ، بدرستي كه  ،  اَنَّ : كه ، اين كه  ، كَاَنَّ : گويي ،  مثل اين كه  ، لَيتَ : كاش ، اي كاش  ،  لكِنَّ : ليكن ، ولي ، اما  ، لَعَلَّ : شايد ، اميد است .

 

نكته‌ي مهم 2 : با آمدن حروف مشبهةٌ بالفعل بر سر جملات اسميه : اول  مبتدا به عنوان ، اسم حروف مشبهةٌ بالفعل، « منصوب ــَــًـ » مي‌گردد . دوم  خبر به عنوان ، خبر حروف مشبهةٌ بالفعل ، « مرفوع ـُــٌـ » باقي مي‌ماند . مانند :

  اَلـلّــهُ          غفورٌ                   اِنَّ            اَلـــــــلّـــــــهَ         غَــــفــــورٌ          

مبتدا و مرفوع   خبر و مرفوع        حرف مشبهةٌ بالفعل       اسم « اِنَّ» و منصوب      خبر « اِنَّ » و مرفوع

نكته‌ي مهم 3 : اسم حروف مشبهةٌ بالفعل به دو صورت مي‌آيد :

1-  اسم ظاهر :  اِنَّ          الْـــعِـــلْـــمَ        مُــــفيــــدٌ .     

                                اسم « اِنَّ» و منصوب         خبر « اِنَّ » و مرفوع

2-  ضمير بارز :  اِنَّــــــــكَ                    مُـــســـْــلِـمٌ 

                         اسم حروف مشبهةٌ بالفعل       خبر « اِنَّ » و مرفوع

                                      و محلاً منصوب

نكته‌ي مهم 4 : خبر حروف مشبهةٌ بالفعل ( مانند انواع خبر در مبتدا ) به سه صورت مي‌آيد:

1-  خبر مفرد ومرفوع       2-  خبر جمله و محلاًمرفوع           3-  خبر شبه جمله و محلاًمرفوع

لاﯼ نفـﯽ جنس

      لاﯼ نفـﯽ جنس حرفـﯽ است كه نفـﯽ جنس هاﯼ ديگر مـﯽ كند . لاإلهَ إلا الله ُ: هيچ معبودﯼ جز خداﯼ يكتا نيست . يعنـﯽ نفـﯽ معبودهاﯼ ديگر مـﯽ كند . لاأحدَ في الدار : هيچ كسـﯽ درخانه نيست .

      لاﯼ نفـﯽ جنس را به صورت "هيچ نيست" معنـﯽ مـﯽ كنيم .

      اسم لاﯼ نفـﯽ جنس هميشه فتحه اﯼ بـﯽ تنوين دارد .

      مـﯽ توان اين حرف (لا) را در عمل ، يكـﯽ ازمتعلقات حروف مشبهه بالفعل به شمار آورد :

      شباهت : اسمشان فتحه مـﯽ گيرد ، خبرشان مرفوع است .

      تفاوت : اسم لاﯼ نفـﯽ جنس ، مبنـﯽ برفتح و محلاً منصوب است اما اسم حروف مشبهه بالفعل ، منصوب

                ميان لاﯼ نفـﯽ جنس و اسم آن هيچ فاصله اﯼ نبايد باشد .

                اسم لاﯼ نفـﯽ جنس هميشه معرب است ، اما اسم حروف مشبهه بالفعل مـﯽ تواند معرب يا مبنـﯽ باشد.

               جمله اﯼ كه با حروف مشبهه بالفعل همراه است ، بدون آن ها نيزامكان پذيربوده، درمعنـﯽ واعرابْ متفاوت است ؛ اما جمله اﯼ كه با لاﯼ نفـﯽ جنس مـﯽ آيد، بدون "لا" اصلا ً معنـﯽ ندارد .

    ** اسم لاﯼ نفـﯽ جنس هميشه مبنـﯽ برفتح و محلا ً منصوب است . منظور ازاين مبنـﯽ بحث معرب و مبنـﯽ نيست ، بلكه مبنـﯽ ِ اعرابـﯽ و تركيبـﯽ است . يعنـﯽ اسم لاﯼ نفـﯽ جنس معرب است ، اما از نظر تركيب چون هميشه فتحه ﯼ بدون تنوين دارد ، به آن مبنـﯽ برفتح مـﯽ گوييم . مانند :

                          لاتلميذ َ في الصف .(هيچ دانش آموزﯼ در كلاس نيست .)

        لا : لاﯼ نفـﯽ جنس

        تلميذ : اسم لاﯼ نفـﯽ جنس ، مبنـﯽ برفتح ، محلاً منصوب

        في الصف : جارومجرور به اعراب ظاهرﯼ و اصلـﯽ و شبه جمله خبرِ "لا"  و محلا ً مرفوع

 

متن و ترجمه عربی 3 عمومی

اَلدَّرسُ الأوّلُ

إلَهى إلهَى فقیـرٌ أتاک!

إلَهى

﴿هَبْ لَنا من لَدُنْکَ رحْمةً  إنَّک أنت الوهَّابُ﴾

﴿رَبَّنا و آتِنا ما وَعَدْتَنا علی رُسُلِکَ﴾

﴿یَومَ تَجِدُ کُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِن خَیْرٍ مُحْضَراً﴾

اَللّهُمَّ اجْعَلْ فـى قلبـى نوراً و بَصَراً و فَهْماً و علما.ً

اَللّهُمَّ أنْطِقْنـى بِالْهُدی و ألْهِمْنـى التَّقوَی و وَفِّقْنـى لِلَّتـى هى أزکَی.

إلَهى إنْ کنتُ غَیْرَ مُسْتَأهِلٍ لِرحْمَتک فَأنْتَ أهلٌ أنْ تَجوُدَ عَلَىَّ بِفَضْلِ سَعَتِکَ .

﴿ واللّهُ یَعِدُ کُمْ مغفرةً منه و فَضْلاً ﴾

إلَهى

لِقاکَ هَواﻯَ رِضاﻯ مُنَاﻯَ                فَهَبْ لـﻰ لِقاکَ و هَبْ لـﻰ  رِضاکْ

درس اول

خدایا خدایا فقیری به سوی تو آمده است

خدایا

از جانب خود رحمتی بر ما ارزانی دار زیرا تو بسیاربخشنده هستی.

پروردگارا، آنچه را که به وسیله‌ی فرستادگانت به ما وعده داده‌ای، به ما عطا کن!

روزی که هر کسی، آنچه را از کار نیک به جای آورده، حاضر شده می‌یابد.

پروردگارا، در دلم نور و بینایی و فهم و دانش قرار بده.

پروردگارا، مرا با هدایت به سخن بیاور و به من پرهیزکاری الهام کن و مرا به روش الهی موفق کن.

الهی، اگر من سزاوار رحمت تو نیستم توخود سزاواری که با لطف بی‌کران خود، بر من بخشش روا داری.

و خداوند به شما وعده‌ی آمرزش و بخشش از جانب خود می‌دهد.

ای خدای من

دیدار تو میل و خواسته‌ی من و خشنودی تو آرزویم است .

پس دیدار و خشنودیت را به من عطا کن (برایم فراهم کن).

الدَّرس الثَّانـى

شَمْسُ الْعَدالة

الْمَشْهَدُ الأوَّل

مدینة الأنبار

أسَمِعْتُم أنَّ خلیفَةَ الْمُسلمیـنَ یأتی إلـى مدینة الأنبار؟

نَعَم ... و سَنَسْتَقْبِلُه بِحَفاوةٍ.

    یَجِبُ أنْ لا نَسْمَحَ لِلْفُقراءِ و الْمساکیـنِ أنْ یأتوا إلی الاستقبال!

سوف نستَقْبِلُه کما کُنّا نَسْتَقْبِلُ ملوکَنا السّاسانیّیـن فـى الْماضـى!

حَسَنٌ ... حَسَنٌ ...!

فـى الْیوم الْمَوعود

خَرَجَ الأغنیاءُ و الْمُتْرَفونَ إلی بابِ الْمدینةِ.

جاء الأمیـرُ ... جاء الأمیـرُ ...

حینَئذٍ نَزَلَ الرّاکِبونَ مِن مَرا کِبِهم لاسْتِقبالِ أمیـرِالْمؤمنیـن و قاموا بتَبْجیلِه کعادتِهم

فـى اسْتقبالِ الْملوکِ ...

تَعَجَّبَ الإمامُ علـﻰٌّ (ع) مِن عَمَلِهِم فَصَاحَ :

ما أرَدتُم بِهذا الَّذﻯ صَنَعْتُم ؟

هذا خُلُقٌ مِنّا نُعَظِّمُ به الأمَراءَ !

و ماذا یَنْتَفِعُ الأمراءُ بِهذه الأعمالِ ؟! إِنَّکم لَتَشُقُّونَ عَلَی أنْفُسِکم عَبَثاً !

أیُّها الأمیـرُ ... ! قَدْ هَیَّأنا لکَ و لِمُرافِقیک طعاماً و لدَوابِّـکم علفاً کثیراً ! 

إنّنَا نَأبَی أن نَأکُلَ مِن أموالکم شیئاً إلّا بدَفْعِ الثَّمَنِ .

أیُّها الْخلیفةُ ! هذه هدایا ، . . .  مِن الأموال و الدَّوابِّ و ... تَعَوَّدْنا أن نُقَدِّمَ مِثلَها لِمُلوکِنا . . .  نَرجو أن تَقْبَلَها . . .  !

إن أحْبَبْتُمْ أنْ نأخُذَها فلابأسَ ... ! نَحْسِبُها مِن خَراجِکم !

أتَمْنَعُنا  أن نُهْدِﻯَ ؟! و قد تَعَوَّدْنا أن نأمَنَ غضَبَ الْملوکِ بتقدیـمِ الْهَدایا !

لا ... لا ... إنْ أبْغَضَکم أحَدٌ فأخْبِرونا !

درس دوم

خورشید عدالت

پرده‌ی اوّل

شهر انبار

آیا شنیده‌اید که خلیفه‌ی مسلمانان به سوی شهر انبار می‌آید؟

آری ... و به گرمی از او استقبال خواهیم کرد.

نباید به فقیران و درماندگان اجازه دهیم که به پیشواز بیایند!

از او استقبال خواهیم کرد، همان‌طور که از پادشاهان ساسانی خودمان در گذشته استقبال می‌کردیم.

خوب است ... خوب است ...!

در روز مقرّر

ثروتمندان و توانگران به سوی دروازه‌ی شهر روانه شدند.

امیر آمد... امیر آمد...

در این هنگام سواران از مرکب‌های خود (اسب‌های خود) برای استقبال امیر مؤمنان پیاده شدند و برای بزرگداشت و احترام به او مطابق عادتشان در استقبال از پادشاهان، اقدام کردند.

امام علی (ع) از کار آن‌ها تعجّب نمود، پس فریاد زد:

منظورتان از این کاری که کردید، چیست؟

این عادت ماست، با آن حاکمان (پادشاهان) را گرامی می‌داریم.

با این کارها فرمانروایان چه نفع و سودی می‌برند؟ همانا شما بیهوده خودتان را به زحمت و مشقّت می‌افکنید.

ای امیر... ! برای تو و همراهانت غذایی و برای چارپایان شما علفی فراوان تهیّه کرده‌ایم.

همانا ما از خوردن چیزی از اموال شما خودداری می‌کنیم مگر با پرداختن مبلغ (بهای آن).

ای خلیفه! این‌ها هدیه‌هایی هستند ... از اموال و چارپایان و ... عادت کرده‌ایم که مثل آن‌ها را به پادشاهانمان تقدیم کنیم ... امیدواریم که آن‌ها را از ما قبول کنی ...!

اگر دوست دارید که آن‌ها را بگیریم، عیبی ندارد و آن‌ها را به عنوان مالیات و خراجتان حساب می‌کنم!

آیا مانع هدیه‌دادن ما می‌شوی؟! درحالی که ما عادت کرده‌ایم که از خشم پادشاهان با دادن هدیه‌ها، در امان باشیم!

نه ... نه ... اگر کسی شما را ناراحت کرد، مرا خبردار سازید.

الْمَشهَدُ الثّانـى     

و بعد مُرور زمَنٍ ...

کانت الأیّامُ قریبةً من عیدِ الأضْحَی ... فکانَ النّاسُ فـى فَرَح ٍو سُرورٍ . ذَهَبَت ابْنةُ أمیـرِالْمؤمنیـنَ إلی مسؤولِ بیتِ الْمالِ و اسْتَعارَتْ منه عِقْدَ لؤلؤ لِمدّةِ ثلاثةِ أیّامٍ ... 

رَأی علىٌّ (ع) الْعِقدَ فَأخَذَهُ و جاءَ إلی مسؤولِ بیتِ الْمالِ و قالَ :

ما هذا ؟! أتَخونُ الْمُسلمیـنَ ؟!

یا علىُّ ! ما نَسیتُ عَهدى و مسؤولیَّتـى ! إنَّها قد أخَذَت الْعقدَ أمانةً مَردودةً مَضمونةً إنَّها لو کانَتْ أخَذَتْها علی غیـرِ أمانةٍ لَقَطَعتُ یدَها علی سَرِقَةٍ ! ...

اِحذَرْ أنْ تَعودَ لِمثلِ هذا الْعملِ و إلا تَنالُک عُقوبتـى!

سَمِعَتْ ابنتُهُ بالأمرِ فقالت :

یا أبَتاه . . .  ! أنا بنتُ خلیفةِ الْمسلمیـنَ . . . !

فأجابَ : یا بنتَ علـﻰِّ بنِ أبـﻰ طالبٍ ! أتَتَزَیَّنُ کُلُّ نساءِ الْمهاجرینَ فـى مثلِ هذا الْعیدِ بِمثلِ هذا ؟!

پرده‌ی دوم

و بعد از گذشت مدّتی ...

روزها نزدیک عید قربان بود ... مردم در شادمانی و سرور بودند. دختر امیر مؤمنان نزد مسؤول بیت‌المال رفت و از او گردن‌بند مرواریدی به مدّت سه روز به امانت گرفت.

علی (ع) گردن‌بند را دید و آن را گرفت و نزد مسؤول بیت‌المال آمد و گفت:

این چیست؟ آیا به مسلمانان خیانت می‌کنی؟!

ای علی! عهد و پیمان و مسؤولیّت خود را فراموش نکرده‌ام. او گردن‌بند را به صورت امانتی قابل برگشت و تضمینی گرفته است.

اگر او آن را به صورت غیر امانت می‌گرفت، بی‌شک دستش را به خاطر دزدی قطع می‌کردم ... بپرهیز از این که بار دیگر به انجام دادن چنین کاری دست بزنی، در غیر این صورت مجازات من به تو می‌رسد!

دخترش دستور را شنید، پس گفت: ای پدرجان (پدرم) ...! من دختر خلیفه‌ی مسلمانان هستم ...!

پس پاسخ داد: ای دختر علی بن ابی‌طالب! آیا تمامی زنان مهاجر در این چنین عیدی با چیزی همانند این، خود را می‌آرایند؟!

اَلدَّرسُ الثّالِث

﴿ سَنُریهِم آیاتِنا . . . ﴾

نَزَّلَ اللّهُ الْقرآنَ تَنْزیلاً لِهدایةِ الإنسانِ ﴿ إنَّ هذا الْقرآنَ یَهْدﻯ لِلَّتـﻰ هى أقْوَمُ﴾  فالْقرآنُ یُخاطِبُ جَمیعَ أبناءِ الْبشرِ بِثَقافاتِهِمُ الْمختلفةِ علی مَرِّ الْعُصورِ .

فلِهذا نَرَی أسالیبَ دَعوَتِه یَختلِفُ بعضُها عن بعضٍ اخْتلافاً کبیـراً . فقَدِ اسْتَخدَمَ الْقرآنُ الْبـراهیـنَ و الأدلَّةَ الْمتنوّعةَ لِتَشْمُل جَمیعَ الْفئاتِ الْمختلفةِ  ﴿ و لقد صَرَّفْنا فـى هذا الْقرآنِ لِلنّاسِ مِن کلِّ مَثَلٍ﴾

و الآیاتُ الْعلمیّةُ فـى الْقرآنِ هى بعضُ هذهِ الْبـراهیـنِ الّتـى تُخاطِبُ الإنسانَ الّذى لا یَطمئنُّ قلبُه اطمئناناً تامّاً إلّا عن طریقِ الْعلمِ و التّجربَةِ .

و إلیکَ الآنَ بعضَ هذه الآیاتِ :

ظُلُمات الْبحرِ

﴿أو کَظُلُماتٍ فـى بَحْرٍلُجّىٍّ یَغشاه مَوجٌ مِن فَوقه مَوجٌ...ظلماتٌ بعضُها فوقَ بعضٍ ﴾

أخبَرنا الْقرآنُ عن ظاهرةِ ظلْمةِ الْبحرِ إخباراً عجیباً و هذا أمرٌ لم یُکْتَشَفْ إلّا فـى الْقرنِ الأخیـرِ .

لقد کان الإنسانُ فـى الْماضـﻰ لا یَستطیعُ أن یَغوصَ فـى الْبحرِ أکثرَ من عِشرینَ متراً ... و لم تکُنْ هناک ظلمةٌ ...

و لکنَّه الآنَ یَغوصُ فـى أعماقِ الْبحارِ غَوصاً أکثرَ مِن مِائَتَـى مترٍ بواسطةِ الْمُعَدَّاتِ الْحدیثةِ فنَجِدُ هناک ظَلاماً شدیداً . . .

تُعطینا الآیةُ صورةً أخْرَی عن الْبحرِ و هى وجودُ طبقاتٍ مُختلفةٍ من الظّلمةِ ، بعضُها أظْلمُ من الاُخرَی !

درس سوم

به زودی نشانه‌های خود را به ایشان نشان خواهیم داد

خداوند قرآن را به تدریج برای هدایت انسان فرستاد (مسلّماً این قرآن به آیینی که استوارتر است هدایت می‌کند) قرآن تمام افراد بشر را با فرهنگ‌های متفاوتشان و در تمام زمان‌ها، مورد خطاب قرار می‌دهد.

به همین خاطر است که می‌بینیم شیوه‌های دعوتش با یک‌دیگر اختلافات فراوانی دارد. قرآن حجّت‌ها و دلایل گوناگونی را به کار گرفته است تا تمامی گروه‌های مختلف را در بر بگیرد. (و به راستی ما در این قرآن از هرگونه مثلی برای مردم آشکار و روشن ساخته ایم).

و آیات علمی در قرآن برخی از این استدلال‌ها هستند که انسانی را که دلش کاملاً آرام ومطمئن نمی‌شود مگر از راه دانش و تجربه، مخاطب قرار می‌دهند.

و اینک به بعضی از این آیات توجّه کن:

تاریکی‌های دریا

(یا مانند تاریکی‌هایی در دریایی ژرف است که موجی آن را می‌پوشاند  ]و[ روی آن موجی ]دیگر[ است... تاریکی‌هایی است که روی همدیگر قرار گرفته اند.)

قرآن درباره‌ پدیده‌ی تاریکی دریا به گونه‌ی شگفت‌انگیزی به ما خبر داده است و این موضوعی است که کشف نشده مگر در قرن اخیر.

در حقیقت انسان در گذشته قادر نبود که بیشتر از بیست متر در دریا غواصی کند (به زیر آب برود) ... و در آنجا تاریکی نبود .

اما هم اینک او (انسان) در اعماق دریا به کمک تجهیزات جدید بیشتر از دویست متر به خوبی غوّاصی می‌کند و در آن جا تاریکی شدیدی می‌یابیم...

آیه شکلی دیگر از دریا را به ما می‌دهد (نشان می‌دهد) و آن طبقات مختلف از تاریکی است که هر از دیگری تاریک‌تر هستند.

قد أثْبَتت الاکْتشافاتُ الْحدیثةُ أنّ الشُّعاعَ الضَّوئـﻰَّ یَتَکَوَّنُ مِن سبعةِ ألوانٍ . فاللَّونُ الأحْمرُ أوّلُ لونٍ یَختَفـى فـى الْبحرِ! فَإنْ جُرِحَ غوّاصٌ جَرْحاً شدیداً وسالَ منه الدّمُ ، لا یَرَی دمَهُ إلا باللّونِ الأسودِ !

و کُلُّ لَونٍ یَختفـى ، یُسَبِّب جزءاً مِن الظّلمةِ و آخِرُ الألوانِ هو اللّونُ الأزرقُ الّذى یَختفـى فـى عمقِ 200 متر (مِائَتَـىْ مترٍ) و مِن هناک ظلمةٌ کاملةٌ !

قرین الْمادّة

﴿و مِن کلِّ شىءٍ خَلقْنا زَوجَیْنِ لَعلّکم تَذَکَّرونَ ﴾

خَلَقَ اللّهُ الإنسانَ و جعَلَهُ زوجَیْنِ ذَکراً و أنْثَی ﴿إنّا خَلَقناکم من ذَکَرٍ و أنثَی﴾ و لم یقتَصِرْ هذا النّظامُ علی الإنسانِ بل شَمَلَ عالَمَ النّباتاتِ ﴿ و مِن کُلِّ الثَّمراتِ جَعَل فیها زَوجَیْنِ اثْنَیْنِ﴾

إضافةً إلی ذلک نَری‌ فـى الآیةِ التّالیةِ شُمولاً أکبَر و أعمَّ ﴿ومِن کلِّ شىءٍ خَلَقْنا زوجَیْنِ . . . ﴾

فکلمةُ "شىء" تدُلُّ علی الْجَماد أیضاً ! فَهَل فـى الْجَمادِ زَوجانِ ؟!

فـى السّنواتِ الأخیـرةِ اکْتَشَفَ علماءُ الْفیزیاء أنّ الإلکترونَ حینما یَدورُ حولَ نَواةِ الْمادّةِ ، کَأنَّ هناک جُسَیْماً مَجهولاً آخرَ یَحمِلُ شِحْنَةً تُخالفُ شِحنةً الإلکترونِ . سُمِّـﻰ بـ  "قرینِ الْمادّة" فَاسْتَنْتجَ الْعلماءُ أنَّ لکلِّ جسمٍ قریناً.

اکتشافات جدید ثابت کرده‌اند که پرتو نور از هفت رنگ تشکیل می‌شود (به‌وجود می‌آید). و رنگ سرخ اوّلین رنگی است که در دریا مخفی و محو می‌شود، یعنی، اگر غوّاصی بشدّت مجروح گردد و خون از او جاری شود، خونش جز به رنگ سیاه مشاهده نمی‌شود .

پادمادّه

وهر رنگی که مخفی و پنهان می‌شود (محو می‌گردد) بخشی از تاریکی را به‌وجود می‌آورد و آخرین رنگ‌ها همان رنگ کبود (آبی) است که در عمق دویست‌متری پنهان می‌گردد و از آن جا ]به بعد[ تاریکی مطلق است.

 (و از هر چیزی دو گونه (نر و ماده) آفریدیم، امید است که متذکّر شوید)

خداوند انسان را آفرید و از او جفت نر و ماده قرار داد (همانا ما شما را از مرد و زنی آفریدیم) و این دستگاه ]آفرینش[ به انسان بسنده نکرد (محدود نشد) بلکه عالم گیاهان را در برگرفت (و از هر گونه میوه‌‌ای در آن، دو جُفت قرار داد)

علاوه بر آن در آیه‌ی بعدی شمول و گستردگی بیشتری می‌بینیم (و از هر چیزی جفت آفریدیم) و کلمه‌ی "شی‌ء" بر جامد نیز دلالت می‌کند! پس آیا در جمادات نیز زوج (نر و ماده) وجود دارد؟!

و در سالیان اخیر دانشمندان فیزیک کشف کرده‌اند که الکترون زمانی که پیرامون هسته‌ی ماده می‌چرخد، گویی آن جا جسم کوچک نا شناس دیگری هست که باری را حمل می‌کند که مخالف بار الکترون است و "پادِ ماده" نامیده شده (نامیده می‌شود) پس دانشمندان نتیجه گرفتند که هر جسمی ضدّی دارد.

إنَّ الْفیزیائىَّ الْمسلمَ محمّداً عبدَالسَّلامِ الْحائزَ علی جائزةِ نوبِلَ فـى الْفیزیاءِ و الَّذى قامَ بأبْحاثٍ مهمّةٍ فـى موضوعِ قرائنِ الْمادّة ، صَرَّحَ بعدَ حُصولِهِ علی الجائزةِ تصریـحاً عجیباً حیثُ یُشیـرُ إلی أنَّ الآیةَ الْقرآنیّةَ:

﴿ومن کلِّ شىءٍ خَلَقنا زَوجَیْنِ . . . ﴾ کانَت بِمَثابةِ شُعورٍ خَفىٍّ و إلْهامٍ قوىٍّ  له أثناءَ أبْحاثه عن قرائن الْمادّةِ !

إنَّ ورودَ هذه الْحقائقِ الْفَخْمَةِ و الدّقیقةِ علی لسانِ إنسانٍ أمّىٍّ عاشَ فـى بیئةٍ أمّیّةٍ دلیلٌ

علی أنّه تَلَقّاها مِمَّن یَعلَمُ السّرَّ فـى السّماواتِ و الأرضِ :

﴿ قُلْ أنزَلَهُ الّذﻯ یَعلَمُ السّرَّ فـى السّماواتِ و الأرضِ﴾

همانا فیزیک‌دان مسلمان- محمّد عبد السَّلام- برنده‌ی جایزه نوبل در فیزیک و کسی که پژوهش‌های مهمّی در موضوع پادمادّه ها  انجام داده است، بعد از دستیابی‌اش به جایزه بیانات شگفت‌آوری را اظهار کرده‌است، در آن‌جا که به آیه‌ی قرآنی اشاره می‌کند (و از هر چیزی دو گونه "نر و ماده" آفریدیم ...) که این آیه همانند احساسی پنهانی و الهامی قوی برای او در خلال پژوهش‌هایش درباره‌ی پادِ مادّه‌ها بوده است.

در حقیقت ورود این حقایق بزرگ و دقیق بر زبان انسانی درس نخوانده که در محیطی بی‌فرهنگ زندگی کرده است، دلیلی است که او آن‌ها را از کسی که راز آسمان‌ها و زمین را می‌داند،‌ فرا گرفته است (بگو کسی که راز آسمان‌ها و زمین را می‌داند،‌ آن را فرو فرستاد . . . )

الدَّرسُ الرّابعُ                            

أمُّ الشّهداءِ

نَشَأت الْفتاةُ الشّاعِرةُ فـى بیتِ السّیادةِ والْفُروسیّةِ والْبیانِ . أبوها رئیسُ الْقبیلةِ وأخَواها مِن قادَتِها و فُرْسانِها.

ولکن . . .  أنّـی یَدومُ لَها الصَّفاءُ والْفَرحُ،  وقد فَقَدَت أباها وأخَوَیْها فـى الْحروبِ الْقَبَلیَّةِ ؟! کانت الْفتاةُ تَشْعُرُ بِالْکآبَةِ والْحُزنِ الشّدیدِ . . .

إلی أن ...

أشرقَتْ علی شبْهِ الْجزیرةِ أشعَّةُ شَمسٍ جدیدةٍ ... جاءت الْخنساءُ عند النَّبـىِّ (ص) . . . سَمِعَت الآیاتِ . . .  أحَسَّتْ أنّ السّکینةَ قد اُنْزِلَتْ علی قلبِها. . .  أنشَدَتْ بعضَ أشعارِها و سَمِعَها النّبـﻰُّ (ص) وطَلَبَ منها أن تُنْشِدَ أکْثرَ . . .  .

و هکذا تَحَوَّلَتْ "بَکّاءَةُ الْعربِ"... آیاتُ الْبَعْثِ و النّشورِ  و الْجنَّةِ و النّارِ والْبِرِّ و الإحسانِ ذَوَّقَتْها حیاةً جدیدةً .

رَبَّتْ أبناءَها علی هذه الْقِیَمِ و بعدَ سَنواتٍ حیـنَ اشْتَدَّت الْحروبُ و انْدَفَعت جُیوشُ الإیْمانِ و النّورِ فـى مُواجهَةِ الْکُفرِ و الظَّلامِ ،جَمَعت الْخنساءُ أولادَها الأربعةَ و قالت :

یا أولادﻯ ! أسْلَمتُم طائعیـنَ و هاجَرتُم مُختارینَ . . .  أنتم تَعلَمونَ ما أعَدَّ اللّهُ لِلْمسلمیـنَ مِن الثّوابِ الْجَزیلِ فـى حربِ الْکافرینَ . فَاعْلَموا أنّ الدّارَ  الْباقیةَ خیـرٌ مِن الدّارِ الْفانیةِ .  

قال اللّهُ تعالی ﴿یا أیُّها الَّذینَ آمَنوا اصْبِروا و صابِروا و رابِطوا و اتَّقُوا اللّهَ لَعَلَّکُم تُفْلِحونَ . . . ﴾

ثُمَّ قامَتْ و أحْضَرَت أسْلِحَتَهم و ألْبَسَتْهُم لباسَ الْحربِ واحداً فَواحداً ثُمَّ شَیَّعتْهُم إلی ساحةِ الْمعرَکةِ.

یَندَفعُ الأبناءُ مُکبّرینَ مُهَلِّلیـنَ ‌داعیـنَ‌ اللّهَ أن یُقوِّﻯَ‌ بِهِم دینَهُ و یَرْزُقَهم الشَّهادةَ فـى سبیله.

فـى ساحةِ الْمعرکةِ

حیـنَ اسْتُشْهِدَ أوّلُ أبنائِها أشْفَقَ علیها کلُّ مَن کان یعرِفُها . . . کیف سَتُواجِهُ نبأ اسْتِشهادِ وَلَدِها بعد فِقْدانِ أبیها و أخَویْها ؟! . . .  هم لا یعلَمونَ أنَّ ما سیکونُ هو أعظَمُ !!

اِنتصر الْمسلمونَ ... یُحصَی الشّهداءُ . . .  أربعةٌ منهُم أولادُ الْخنساءِ . . .

واهاً ... کیف نُبَلِّغُهَا هذا الْخبَر ؟ . . .  هى تَموتُ .. واهاً .. واهاً . . . !

تَستقبل الْخنساءَ الْعائدینَ مِن ساحةِ الْمعرکةِ . . . لم تسألْ أحداً عن أولادِها و إنَّما کان سؤالُها عن أخبارِ الْمعرکةِ ! عندما عَلِمت انْتصارَ الْمسلمیـنَ جَرَتْ دُموعُ الْفَرحِ علی وجْهِها مُهَلِّلةً . . .

اله إلاّ الله" می‌گفت ... .

ولکن . . . الْخبـرُ . . . کیف یُقال لَها . . . ؟!

یا أمُّ . . .

لا . . . لا . . . لا یُمکِنُ . . . أنا لا أنْسَـﻰ بُکاءَها و عَویلَها علی أخَوَیْها . . .

کأنَّ الْخنساءَ عرفَت الْخبـرَ من عُیونِ ناقِله ، فقالت: هل کَرَّمَنـی‌اللّهُ باسْتِشْهادِهم ؟!

فأجاب : نـَ . . . نـَ . . . نَعَم . . . فَتَرنَّمَتْ : ﴿ و لا تَحْسَبَنَّ الَّذینَ قُتِلوا فـى سبیلِ اللّهِ أمواتاً بل أحیاءٌ عند ربِّهم یُرْزَقون ﴾ ثُمَّ نظَرت إلی الأفقِ قائلةً :

اَلْحمدُ لِلّهِ الّذى شَرَّفنـى بِاسْتِشهادِهم أرجو أن یَجْمَعَنـى بِهم فـى مُسْتَقَرِّ رحْمتهِ .

درس چهارم                           

مادر شهیدان 

دختر جوان شاعر در خانه‌ی سَروری و ریاست و دلاوری و سخنوری پرورش یافت.پدرش رئیس قبیله و دو برادرش از فرماندهان و سواران(دلاوران) آن بودند

اما ... چگونه [این ]طراوت و شادمانی برایش پایدار می‌ماند (می‌توانست پایدار بماند)، درحالی که او پدر و دو برادرش را در جنگ های قبیله‌ای از دست داده بود؟! دختر جوان مصیبت و اندوه شدید احساس می‌‌کرد.

تا این که

نور خورشیدی نوین بر شبه جزیره تابید ... "خنساء" نزد پیامبر (ص) آمد ... آیات را شنید ... احساس کرد که آرامش در دلش افتاده است... برخی از اشعارش را سرود (خواند) و پیامبر (ص) آن‌ها را شنید و از او خواست تا بیشتر شعر بسراید ...

و این چنین دختر گریان عرب متحوّل شد ... آیات ]مربوط به[ رستاخیز و قیامت و بهشت و دوزخ و نیکی و احسان زندگی تازه‌ای را به او چشانید.

پسران خود را با این ارزش‌ها پرورش‌داد (تربیت کرد) و بعد از چند سال هنگامی که جنگ‌ها شدّت گرفت و سپاهیان ایمان و نور برای رویارویی با کفر و تاریکی روانه شدند، خنساء چهار فرزندش را جمع کرد و گفت:

ای فرزندان من! با میل و رغبت مسلمان شدید و با اختیار هجرت کردید ... شما می‌دانید، خداوند چقدر پاداش فراوان برای مسلمانان در جنگ با کافران آماده کرده است. پس بدانید که سرای ماندنی بهتر از سرای فناپذیر است.

خداوند متعال فرمود (ای کسانی که ایمان آورده اید، صبور باشید و یک‌دیگر را به صبر و پایداری سفارش کنید و با آمادگی مراقب کار دشمن باشید و از خدا بترسید، امید است که رستگار شوید ...)

سپس برخاست و سلاح‌های آنان را حاضر کرد و لباس جنگ را یکی یکی بر آن‌ها پوشانید آنگاه آنان را به سوی میدان جنگ بدرقه کرد.

پسران با تکبیر و "لا اِله الاّالله" گویان رهسپار شدند درحالی که از خداوند می‌خواستند که دینش را به وسیله‌ی آن‌ها تقویت نماید و به آن‌ها شهادت در راهش را روزی دهد.

در میدان جنگ

هنگامی که اوّلین پسرش به شهادت رسید هر کسی که او را می‌شناخت برای او دلش سوخت ... چگونه مواجه خواهد شد با خبر شهادت فرزندش بعد از، از دست دادن پدر و دو برادرش؟!: ... آن‌ها نمی‌دانند آنچه بعداً به وقوع می‌پیوندد، عظمت بیشتری خواهد داشت!!

مسلمانان پیروز شدند ... شهدا شمرده می‌شوند ... چهار تن از آن‌ها فرزندان خنساء بودند ... وای ... چگونه این خبر را به او برسانیم؟ ... او می‌میرد ... وای ... وای...!

خنساء از مراجعت کنندگان از میدان جنگ استقبال می‌کند ... از کسی درباره‌ی فرزندانش سؤال نکرد و فقط سؤال او فقط درباره‌ی اخبار جنگ بود! هنگامی که به پیروزی مسلمانان پی‌برد،اشک‌های شادی برچهره‌اش جاری شد در حالی که "لا

ولی . . . خبر . . . چگونه به او گفته می شود . . . ؟!

ای مادر . . .

نه . . . نه. . . ممکن نیست . . . من گریستن او و زاری او را بر دو برادرش فراموش نمی کنم.

گویا خنساء خبر را از چشمان آورندی آن دانست، پس گفت: آیا خداوند مرا با به شهادت رسیدن آنان گرامی داشت؟

پس جواب داد: بـ... بـ ... بله ... آن‌گاه زیر لب زمزمه کرد: (هرگز کسانی را که در راه کشته شده‌اند، مردگان مپندار، بلکه زندگانند که نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند) سپس چشم به افق دوخت در حالی که می گفت:

سپاس ویژه‌ی آن خدایی است که با شهادت آن‌‌ها به من بزرگواری نمود و شرف داد و امیدوارم که مرا با ایشان در جایگاه رحمتش جمع کند، (محشور کند).

اَلدَّرسُ الْخَامِسُ

طَلائِعُ النّور

کُنّا فـى الْحِصَّةِ الأخیـرةِ . نَظَرَت الْمعلِّمةُ إلی ساعتِها و قالَتْ : اَلدَّرسُ یَکْفـى ! أمّا الآنَ فأریدُ أن أتکَلَّمَ حولَ حَفْلةٍ عظیمةٍ تَنْعقدُ فـى مدرستِنا فـى الاُسْبوعِ الْقادِمِ.

نُریدُ فـى هذه الْحفلةِ أن نُکَرِّمَ شَخصیَّةً لَها مقامٌ عظیمٌ و شأنٌ رفیعٌ بَیْننا . لذا أرجو أن تَدْعونَ أولیاءَ کُنَّ لِلْحضور فیها . کَثُرَت الضَّوضاءُ فـى الصَّفِّ .

فسألت بعضُ التِّلمیذاتِ بعضاً : مَن الَّذﻯ أرفَعُ شأناً وأعَزُّ مَقاماً . . . ؟! قالَت الْمُعلِّمةُ : سَیَنْکَشِفُ کلُّ شـﻰءٍ.

دُقَّ الْجَرَسُ و خَرَجنا مِن الصَّفِّ . فـى الْمَمَرِّ نادَتْنـى مُعلِّمتـى و قالت : یا سَمیـرةُ ! لا تَنْسَى أن تَحْضُرى فـى الْمراسیم مع أمِّکِ .

و لَمّا وَصَلتُ إلی الْمنْزلِ دَخَلتُ الْغُرفةَ قَلِقةً و سَلَّمتُ علی اُمّـﻰ و قُلتُ لَها مَحزونةً : هذه دعوةٌ لِلآباءِ و الاُمَّهاتِ لِلاشْتراکِ فـى حَفْلَةِ التّکریـمِ . . .   .

اِبْتَسَمَت و قالَتْ : شىءٌ جَمیلٌ . . . سَنَشْتَرِکُ معاً .

جَلَستُ فـى زاویة الْغرفةِ و نظرتُ إلی صورةِ أبـى . . . : "لَیتَ أبـى کان حیّاً لِیشترکَ معنا فـى الْحفلةِ . . . الطّالباتُ یَأتیـن مع آبائِهنَّ و اُمَّهاتِهنَّ .

قالت لـى أمّى بِحَنانٍ : ماذا تَقولین یا سَمیـرةُ ؟! أبوکِ کان معلّماً ، ترکَ الدّرسَ و الْمدرسةَ لِیُدافعَ عن دینِنا وکَرامَتِنا و وطنِنا.کان أصْدَقَ النّاس قولاً وأحسَنَهُم عملاً . .  اُسْتُشْهِد فـى سبیلِ الْحقِّ حتّی تَسْتَطیعَ زَمیلاتُکِ أن یَعِشْنَ فـى أمْنٍ و راحةٍ . . . و هذا عِزٌّ و فَخْرٌ لکِ . أنتِ بنتُ شهیدٍ وهذا أمرٌ عظیمٌ . . .

ما کُنتُ أفْهَمُ کلامَ أمّى . . . کُنتُ أظُنُّ أنَّ أبـى قد نُسِىَ و لَم یَبْقَ له ذکرٌ . تلک اللّیلةَ نِمتُ بِذکْرَی أیّامٍ کان أبـى معَنا . . . !

کانت الْمدرسةُ مُزدَحِمةً . لَم یَکُن فـى قاعة الْمدرسةِ مکانٌ لِلْجُلوسِ . أنا و اُمّى جَلَسْنا آخِرَ الْقاعةِ . جاءت الْمدیرةُ و ألَحَّتْ علینا أن نَجلِسَ فـى الْمُقدَّمةِ .

بَدَأت الْمراسیمُ . عندما رُفِع السِّتارُ . . . تَحت الأضْواءِ الْمُلَوَّنَةِ مِن الأحْمَرِ و الأصْفَرِ والأخْضَرِ . . . رأیتُ صورةً کبیـرةً لأبـى . . . تعجَّبتُ کثیراً . . . ما کنتُ أستَطیعُ أن اُصَدِّقَ أن هذا أبـﻰ . . .

ها هذه الْمراسیمُ قد انْعقَدَتْ لِتکریـمِ أبـى ؟! . . .

وَقَفَت الْمدیرةُ أمامَ الْجمع و بدأتْ بالْکلامِ :

نَحن اجْتَمَعنا فـى هذا الْمکانِ حتّی نُکَرِّمَ إنساناً ضَحَّی بنَفْسه و دافَع عن عقیدتهِ و کَرامةِ شَعْبِهِ . . . الشُّهداءُ فـى ذا کِرَتِنا.

هم خیـرُ النّاسِ إیْماناً و عمَلاً . . . فلَن نَنْساهُم أبداً. . .

و علینا أن  نَتَّخِذَهُم سِراجاً یُرْشِدُنا إلی طریقِ الْحقِّ . . .

أخَذَ قلبـى یَخْفِقُ بشدَّةٍ . کنتُ أنظُرُ إلی صورةِ أبـى .کأنَّه یَبْتَسِمُ إلَـىَّ . . .حینَما کنتُ غارِقَةً فـى أفکارى، نادَتْنـى أمّى: قُومى یا بُنَیَّتـى... السَّیِّدةُ الْمدیرةُ تُنادیکِ ...

فَسَمِعْتُها تقول : أرجو من ابْنَتـى سَمیـرةَ أن تَأتـىَ و تأخُذَ هذه الْهَدیّةَ من جانبِ الْمدرسةِ . . .

ذهبتُ نَحو الْمِنبَرِ و الْحُضّارُ یُصَلّونَ فیُصَفِّقونَ فَرِحیـنَ !

درس پنجم    

پیشگامان نور

در زنگ آخر بودیم. خانم معلّم به ساعتش نگاه کرد و گفت: درس کافی است! امّا هم‌اکنون می‌خواهم پیرامون جشنی بزرگ که در هفته‌ی آینده در مدرسه‌ی ما برگزار می‌شود، سخن بگویم.می‌خواهیم در این جشن شخصیتی را گرامی بداریم که مقامی بزرگ و ارزش والایی دارد. بنابراین از شما می‌خواهم که پدران و مادران خود را برای حضور در آن دعوت کنید. سر و صدا در کلاس زیاد شد.

دانش‌آموزان از همدیگر پرسیدند: چه کسی از نظر قدر و مرتبه بلندتر و از نظر مقام گرامی‌تر است ...؟! معلّم گفت: همه چیز معلوم خواهد شد.

زنگ به صدا در آمد و از کلاس خارج شدیم. در راهرو معلّمم مرا صدا زد و گفت: ای سمیره! فراموش نکن که همراه مادرت در مراسم حاضر شوی.

و هنگامی که به خانه رسیدم با پریشانی و ناراحتی وارد اتاق شدم و به مادرم سلام کردم و غمگینانه به او گفتم: این دعوتی برای پدران و مادران جهت شرکت در جشن گرامی‌داشت است . . .               

لبخند زد و گفت: چیزی زیباست ... با هم شرکت خواهیم کرد.

در گوشه‌ی اتاق نشستم و به تصویر پدرم نگاه کردم ...: "ای کاش پدرم زنده بود تا در جشن همراه ما شرکت کند... دانش‌آموزان همراه پدران ومادران خود می‌‌آیند.

مادرم با مهربانی به من گفت: ای سمیره، چه می‌گویی؟! پدرت معلّم بود، او درس و مدرسه را رها کرد تا از دین و کرامت و وطنمان دفاع کند. از نظر گفتار راست‌گوترین مردم و از نظر کردار نیکوکارترین آن‌ها بود ... در راه حق به شهادت رسید تا همشاگردی های تو بتوانند در امنیت و آسایش زندگی کنند ... و این عزّت و افتخاری برای تو است. تو دختر شهیدی و این امر بزرگی است ... .

سخن مادرم را نمی‌فهمیدم ... فکر می‌کردم که پدرم فراموش شده است و جز نامی از او باقی نمانده است. آن شب با یاد روزهایی که پدرم همراه ما بود، خوابیدم.

مدرسه شلوغ بود. در سالن مدرسه جایی برای نشستن نبود. من و مادرم در آخر سالن نشستیم. مدیر آمد و به ما اصرار کرد که در اوّل[سالن  ]بنیشینیم.

مراسم آغاز شد. هنگامی که پرده کنار زده شد ... زیر نورهای رنگارنگِ سرخ و زرد و سبز ... تصویر بزرگ پدرم دیدم ... بسیار شگفت‌زده شدم ... نمی‌توانستم باور کنم که این پدرم است

هان! این مراسم برای بزرگ‌داشت پدرم برپا شده است.

خانم مدیر مقابل جمع ایستاد و شروع به سخن گفتن کرد.

ما در این‌جا جمع شده‌ایم تا گرامی‌ بداریم انسانی را که جان خود را فدا ساخت و از عقیده‌ی خود و بزرگواری ملّتِ خود دفاع کرد...شهیدان در یاد و خاطر ما هستند.

آن‌ها از نظر ایمان و عمل بهترین مردم‌اند ... هرگز آنان را فراموش نمی‌کنیم ... و بر ما واجب است آن‌ها را همانند چراغی بدانیم که ما را به‌ راه حق هدایت می‌کند.

قلبم به شدّت شروع به تپیدن کرد. به تصویر پدرم می‌نگریستم. گویا به من لبخند می‌‌زد، زمانی که در اندیشه‌ها غرق بودم. مادرم مرا صدا زد: برخیز دخترم خانم مدیر تو را صدا می‌زند ...

پس شنیدم که می‌گفت: از دخترم سمیره می‌خواهم که بیاید و این هدیه را از طرف مدرسه بگیرد.

درحالی که حاضران صلوات می‌فرستادند با خوشحالی دست می‌زدند، به سوی تریبون رفتم.

اَلدَّرسُ السّادِسُ

اِغْتِنامُ الْفرصَة

بادِرِ الْفرصَةَ واحْذَرْ فَوتَها                            فَبُلوغُ الْعِزِّ فـى نَیْلِ الْفُرَصْ

و اغْتَنِمْ عُمْرَکَ أیَّامَ الصِّبا                            فَهْوَ إن زادَ معَ الشَّیْبِ نَقَصْ

إنَّما الدّنیا خَیالٌ عارِضٌ                             قَلَّما یَبْقَی ،و أخبارٌ تُقَصْ

فَابْتَدِرْ سَعْیَک ، و اعْلَمْ أنَّ مَنْ                       بادَرَ الصَّیْدَ معَ الْفجْرِ قَنَصْ

و اتْرُکِ الْحِرْصَ تَعِشْ فـى راحةٍ                    قَلَّما نالَ مُناُه مَنْ حَرَصْ

قد یَضُرُّ الشّىءُ تَرْجُو نَفْعَهُ                           رُبَّ ظَمْآنَ بِصَفْوِ الْماءِ غَصْ

هذه حکمةُ شیخٍ عالِمٍ                                فَاقْتَنِصْها ، فَهى نِعْمَ الْمُقْتَنَصْ

سامى البارودى

اَلْبارودﻯُّ مصرﻯّ الْمَولِد . قد تَذَوَّقَ مُرَّ الْحیاةِ و حُلْوَها . فجَمع تَجارِبَ قیِّمةً فـى حیاتهِ . شجَّع الشّاعرُ فـى هذه الْقصیدةِ الشّبابَ إلی الاستفادةِ من الْفُرَصِ لِلْوصولِ إلی الشّرفِ و الْمجدِ.

و یَعتقدُ أنّه لا ینجَحُ فـى هذه الْحیاة إلّا الْمُجِدّینَ . و یَرَی أنّ النّاسَ فـى مُجتمعِه یُضَیِّعونَ عمرَهم إلّا أصحابَ الأخلاق الْکریـمةِ و مَن تَعّرفَ علی حقیقةِ الْحیاة .

البارودﻯُّ قد أحَسّ أنّ بِلادَهُ لا تُعانـى إلّا الکَسالةَ و الْخُمولَ فیدعو إلی السّعى و الْعمل .

درس ششم

غنیمت شمردن فرصت

1- در هنگام فرصت بشتاب وعجله کن،(فرصت را غنیمت بدان) و برحذر باش از فوت و از دست‌ دادن آن / زیرا رسیدن به عزّت و بزرگواری در دستیابی به فرصت‌هاست.

2- روزگار کودکی (جوانی) عمرت را غنیمت بشمار / زیرا عمر اگر با پیری زیاد شود، کاهش می‌یابد.

3- دنیا تنها مانند خیالی زودگذر است / که چندان پایدار نیست و همچون اخباری است که روایت می‌شود.

4- تلاش خود را به کار بند و بشتاب، و بدان که هرکس / بامدادان به شکار اقدام کند، صید و شکار می‌یابد.

5- حرص و آز را رها کن تا در آسایش زندگی کنی / هر که حرص و طمع ورزد خیلی کم به آرزویش می‌رسد.

6- گاهی به چیزی که به سود و نفع آن امیدواری، ضرر و زیان می‌رساند / چه بسا تشنه‌ای که آب صاف در گلویش گیر کند.

7- این پند و حکمت مرد دانشمندی است / آن را غنیمت بدان، زیرا بهترین دستاورد است!( آنرا شکار کن زیرا نیکو شکاری است.)

محلّ تولّد بارودی در مصر است.او تلخ و شیرین روزگار را چشیده است و تجربه های با ارزشی را در زندگی اش جمع کرده است.

شاعر دراین قصیده جوانان را به استفاده از فرصت ها برای رسیدن به شرافت و بزرگی تشویق کرده است.

و معتقد است فقط کسانی که کوشش می کنند در زندگی موفق می شوند.

و معتقد است که مردم در جامعه او عمرشان را تباه می کنند مگر افرادی که اخلاقی خوب دارند و حقیقت زندگی را شناخته اند.

بارودی حس کرده است که کشورش از [ چیزی] جز تنبلی و سستی رنج نمی برد پس به سعی و تلاش و کار کردن فرا می خواند.

اَلدَّرسُ السَّابِع

علیکُم بالْقرآن ِ

قال‌النّبـىُّ الأکرمُ (ص):" إذا الْتَبَسَت علیکُم الْفِتَنُ کَقِطَعِ اللَّیْلِ الْمُظْلِمِ فعلیکُم بالْقرآنِ "

اَلْقرآنُ نورٌ و هُدیً یُخْرجُ الْمجتمعَ الإنسانـى مِن الْموتِ إلی الْحیاةِ و مِن الْیأسِ إلی الرَّجاء و مِن الْکَسَلِ إلی النَّشاطِ و من السُّکونِ إلی الْحرکةِ و هو لا یَسْمَحُ لِلنّاس أن یَتْرُکوا الدّنیا بِذریعَةِ الْحصولِ علی الآخِرةِ . بل یَجعلُ الدّنیا وسیلةً لِلْحُصولِ علی الْعُقْبـَی .

و إلیک الآنَ بعضَ الآیاتِ حَول هذا الشّأنِ :

إنَّ القرآنَ الْکریـمَ قد عَدَّ الْمواهبَ الطّبیعیّةَ و النِّعمَ الإلـهیّةَ رزقاً لِلإنسان و وسیلةً لِبقاء حیاتِه و دوامِ عَیْشهِ و سبباً لِحرکتِهِ نَحوَ الْکمالِ و الرُّشدِ.

﴿ و نَزَّلنْا مِن السَّماءِ ماءً مبارکاً فأنْبَتْنا جنّاتٍ و . . . رزقاً لِلْعبادِ﴾ فَنَهی الإنسانَ عن تحریـمِ هذه النِّعَمِ علی نَفْسه ﴿یا أیُّها الّذین آمَنوا لا تُحَرِّموا طَیّباتِ ما أحَلَّ اللّهُ لکم﴾

و هذا الْخِطابُ عامٌّ مُوَجَّهٌ إلی بنـى آدمَ أجْمَعیـنَ ، و لایَخْتَصُّ بالأغنیاءِ ﴿ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زینةَ اللّهِ الّتـى أخرَجَ لِعبادِهِ و الطّیّباتِ مِن الرّزقِ ، قُلْ هى لِلّذین آمَنوا فـى الْحیاةِ الدّنیا﴾

مِن واجبِ الإنسان أن یَسْعَی لِلاستفادةِ مِن هذه النِّعَمِ فـى طریق حرکتهِ نَحْوَ الْکمالِ و الرُّشْدِ و لا یَنْسَی مسؤولیَّتهُ تَجاهَ خالِقه.

قال الإمام علىٌّ (ع) : " إنَّ اللّهَ یُحِبُّ أن یَرَی أثَرَ النِّعمةِ علَی عبْدِه" ! فمَن ضَیَّعَ النِّعَمَ باسْتِفادَتِهِ فـى غیـرِ طریقِ الْحقَِ فقد کَفَرَ بِها .

إنَّ الْقرآنَ یؤکِّدُ أنَّ لِهذا الْعالَمِ سُنَناً و قوانیـنَ لا تَتَغیَّرُ ﴿ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللّهِ تبدیلاً﴾ و مَن اسْتفادَ مِن هذه السُّنَنِ یَصِلْ إلی غایته ، و لا فرقَ فـى ذلک بین أن یکونَ  الإنسانُ مؤمناً بِاللّهِ أو غیـرَ مؤمنٍ به ، مُسْلِماً أو غَیْرَ مسلمٍ ، لأنَّ الأسْماءَ و الْعناوینَ لا قیمةَ لَها مادامَتْ لَم تَقْتَرِنْ بالْعملِ !

لَمّا فَتَحَ‌ رسولُ اللّه(ص)مکّةَ قامَ ‌علی ‌الصَّفا فقال: یا بَنـى هاشمٍ ، یا بَنـى عبْدِ الْمُطَّلِبِ ! . . . لا تقولوا إنَّ مُحمّداً مِنّا ، فَوَاللّهِ ما أولیائى مِنکُم و مِن غیرکم إلّا الْمتّقونَ . . . إنّ لـى عملى و لکُم عَمَلَکُم".

و هذا الإنسانُ لا یَیْأسُ و إنْ رَأی أنَّ قُوَی الظّلْم مُسَیْطِرةٌ علی الْعالَم ، لإنَّه قد آمَنَ بـ ﴿ أنّ الأرضَ یَرِثُها عبادﻯَ الصّالِحونَ﴾ و یعلَمُ أنّ الْحقَّ هو الْباقى و أنّ ﴿ الْباطلَ کان زَهوقاً﴾

﴿و نُریدُ أنْ نَمُنَّ علَی الّذین اسْتُضْعِفوا فـى الأرضِ و نَجْعَلَهم أئمّةً و نَجعَلَهُم الْوارثیـنَ﴾

درس هفتم

به قرآن پناه ببرید

پیامبر اکرم (ص) فرمود: "وقتی که فتنه‌ها همچون پاره‌های شب تاریک بر شما پوشیده شد، پس به قرآن پناه ببرید."

قرآن نور و هدایت‌گری است که جامعه‌ی بشری را از مرگ به سوی زندگی و از ناامیدی به امیدواری و از تنبلی به سوی فعّالیّت و از سکون به سوی حرکت، در می‌آورد و به مردم اجازه نمی‌دهد که دنیا را به بهانه‌ی دستیابی به آخرت، رها کنند، بلکه دنیا را وسیله‌ای برای رسیدن به آخرت،‌ قرار می‌دهد.

و هم‌اینک به برخی آیات درباره‌ی این موضوع، توجّه کن:

همانا قرآن کریم بخشش‌های طبیعی و نعمت‌های الهی را به عنوان روزی برای انسان و وسیله‌ای برای بقا و دوام زندگی‌اش و عاملی برای حرکتش به سوی کمال و رشد، شمرده است.

 (و از آسمان، آبی پربرکت فرود آوردیم، پس بدان[ وسیله  ]باغ‌هایی رویانیدیم ... برای روزی بندگان) بنابراین انسان را از محروم کردن این نعمت‌ها بر خودش، بازداشته است (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چیزهای پاکیزه‌ای را که خدا برای شما حلال کرده، حرام مشمارید)

و این فراخوانی، یک پیام عمومی برای تمامی فرزندان بشر است، و ویژه‌ی ثروتمندان نیست (بگو: زیوری را که خدا برای بندگانش پدید آورده و روزی‌های پاکیزه را، چه کسی حرام گردانیده؟ بگو: این ]نعمت‌ها[ در زندگی دنیا برای کسانی است که ایمان آورده‌اند).

باید که انسان برای استفاده و بهره از این نعمت‌ها در راه حرکتش به سوی کمال و رشد، تلاش کند و مسؤولیّت خویش را در برابر آفریده‌اش فراموش نکند.

امام علی (ع) فرمود: "مسّلماً خداوند دوست می‌دارد که تأثیر نعمت را بر روی بنده‌اش، ببیند" پس هر که نعمت‌ها را با استفاده اش در مسیر ناحق تباه کند، نسبت به آن‌ها کفر ورزیده است.

در حقیقت قرآن تأکید می‌کند که این جهان دارای سنّت‌ها و قوانین غیر قابل تغییر است (و هرگز برای سنّت خدا دگرگونی نخواهی یافت) و هر که از این سنّت‌ها استفاده کند به هدفش می‌رسد، و هیچ فرقی در آن میان وجود ندارد که انسان به خدا ایمان داشته باشد یا نداشته باشد، مسلمان یا غیر مسلمان باشد، زیرا اسم‌ها و لقب‌ها و عنوان‌ها تا زمانی که به عمل نزدیک نشوند (همراه عمل نباشند)، هیچ ارزشی ندارد .

وقتی که رسول خدا (ص) مکّه را فتح کرد، بر روی "صفا" ایستاد و گفت: "ای فرزندان هاشم،‌ ای فرزندان عبدالمطّلب، ... نگویید که محمّد از ماست،‌ قسم به خدا دوستان من از شما و غیر شما جز پرهیزگاران نیستند ... مسّلماً عمل من برای من و عمل شما برای شماست."

و این انسان ناامید نمی‌شود، اگرچه ببیند نیروهای کفر بر جهان مسلّط شده‌اند، زیرا او ایمان آورده است به این که (زمین را بندگان شایسته  به ارث می‌برند) و می‌داند که فقط حق ماندگار است و[ می‌داند ]که (باطل نابودشدنی است).

(و می‌خواهیم که منّت نهیم بر کسانی که در زمین ضعیف نگاه داشته شده‌اند و آنان را پیشوایان گردانیم، و ایشان را وارث[ زمین ]کنیم).

جمع‌های مکسر

جمعهای مکسر

 جمع‌های مکسر سال سوم انسانی

درس اول و دوم و سوم و چهارم	جمع	مفرد	جمع	مفرد	جمع	مفرد
	الفرص الامثال المواضیع الجواری الانواء الارزاء الهزائم احیاء	الفرصة المثل الموضع الجاریه النوء الرزء الهزیمة حیّ	الابطال القصص النماذج الاعداء الامال الانغام جُنود	البطل القصة النموذج العدَو الامل النغمة جندیّ	العمَال الامم الاشراف الامطار العواصف الاحیاء	العامل الامَة الشَریف المطر العاصفة الحیّ
درس پنجم و ششم و هفتم و هشتم	جمع	مفرد	جمع	مفرد	جمع	مفرد
	التجارب الامور الطیور الاقمار الابنیة الآلام العجایب المجالس الاسود القواعد المضامین المعالی الصّخور الفوائد الاسماک	التجربة الامر الطائر القمر البناء الالم العجیبة المجلس الاسد القاعدة المضمون المعلاة الصخرة الفائده السَمک	المتاعب الانهار الاوراق الانجم التحالیل المفاصل الانبیاء الادعیة العبید المعاجم الاشعار القمم الصُحف الابخرة	المتعب النهر الورق النجم التحلیل المفصل النبی الدَعاء العبد المعجم الشعر القمَة الصحیفة البخار	الشَدائد النجوم الشَموس المعالم الاعصاب العیون البیوت الخناذق الاحرار الآثار الشعراء الاشواک المواطن الاملاح	الشدیدة النجم الشَمس المـَعلم العصب العین البیت الخنذق الحُر الاثر الشَاعر الشَوک الموطن الملح

 جمع‌های مکسر پایه سوم انسانی

 

درس هفتم و هشتم	جمع	مفرد	جمع	مفرد	جمع	مفرد
	الطیور الطغاة السنن الحصون الکُفّار الاعمال الاصنام الاغنیاء المکارم	الطائر الطاغی السنة الحصن الکافر العمل الصنم الغنی المکرمَة	الحجار الاشجار العجائب الحبوب الانفس الصحابة الشیاطین الاشیاء الاصدقاء	الحجر الشجرة العجیب الحبة النفس الصاحب الشیطان الشَیء الصدیق	الغزاة الاسرار القلاع الاعین الاعراب الاباء الشهداء الاضداد الملوک	الغازی السر القلعة العین العرب الاب الشهید الضدّ المَلِک
درس نهم و دهم	جمع	مفرد	جمع	مفرد	جمع	مفرد
	النماذِج العظماء اللیالی الفوائد الاقوال الشعوب الغیوم الشعائر المشاِیخ الامانی	النمودج العظیم اللیل الفائدة القول الشعب الغیم الشعیرة الشیخ الامنیة	الاجیال المعالی المصاعب الضواحی الاشخاص الانوف الحوائج المصادر الاخیار العدی	الجیل المعلاة المَصعب الضاحیة الشخص الانف الحائجة المصدر الخیَر العدو	الائمة المعاصی الحرّاس الوحوش الدیار الانهار الحدائق البطون البدع	الامام المعصیة الحارس الوحش الدار النهر الحدیقة البطن البدعة

 جمع های مکسر پایه سوم انسانی

 

درس نهم و دهمو یازدهم و دوزادهم و سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم	جمع	مفرد	جمع	مفرد	جمع	مفرد
	المعاصی الاصوات الوجوه الجدران التوابیت البشائر الخصایص المفاتیح الغرف الموک الاعضاء المطالب الاوائل العزائم الافکار الاباط البطون الاخیار الخضر العراة القضبان المواضیع الوشاة	المعصیة الصَوت الوجه الجدر التَابوت البشارة الخصیصة المفتاح الغرفة الملک العضو المطلب الاول العزیمة الفکر الابط البطن الخیر الاخضر العاری القضیب الموضوع الواشی	اللیالی العباد الابریاء الاکفان الاجداد النفوس الودانع الاقالیم النوافذ الطرق الافاق الارزاق البصائر الاذهان الاثمار الحوائج المشایخ التهم الربوع العظام المشاعر النعماء	اللیل العابد البری الکفن الجدَ النفس الودیعة الاقلیم النافذة الطریق الافق الرزق البصیرة الذهن الثمر الحائحة الشّیخ التهمة الرَبع العظم المشعر النعمة	الرفقاء الزَهاد الضیّوف الملایین الازهار الضمایر الاسابیع الافلاک الابواب السبل الخلایا الفواضل القیود السُفن الورود الامراء الخدم الشوون الفحول المعالی النوّم	الرَفیق الزَاهد الضیَف الملیون الزَهر الضَمیر الاسبوع الفلک الباب السبیل الخلیة الفاضلة القید السفینة الورد الامیر الخادم الشان الفحل المعلاة النائم

« مترا د فها و متضادهاﻯ كتاب عـربـﻰ سال اول دبيرستان »

                  « مترا د فها و متضادهاﻯ  كتاب عـربـﻰ سال اول دبيرستان »

 الف – متـراد فـها :

    جزيـل = كثير              الأسوة = المثالي              أهلاً = مرحباً              المصاعب = المشكلات

    فَـتــَّـشَ = بحث عن        رفيق =  مصاحب            الرائـِـد = الدليل            كذلك = هكذ ا

    الباغي = الطاغي          أتـﻰ = جاء                    الاجتها د = النـَّـشا ط       قسـَّـم = وزَّع

    السّـوء = السيئة            يصدق = لايكذب             الأ طفا ل = الصِّـبيان

 ب ــ مـتـضادها :

  عُـسْر ≠ يُـسْر               الجوانح ≠ الجوارح           الجانحة ≠ الجارحة         النعمة ≠ النـقـمة

  النـِّـعَم ≠ النـِّـقَـم              قريب ≠ بعيد                  قـَرُ بَ مِـن ≠ بَـعُدَ عَـن     اقترب ≠ ابتعد

  مِـن  ≠ عَـن                 لنا ≠ علينا                     حق ≠ باطل                 ظالم ≠ مظلوم

  الليل ≠ النهار               مشرق ≠ مغرب               بشير ≠ نذير                مُـبـَشِّـر≠ مُـنْـذِ ر

  كافر ≠ مؤمن               ناقص ≠ كامل                 رخيص ≠ باهظ            القول ≠ العمل

  خير ≠ شـَرّ                 الإفراط ≠ التفريط             يـَنـْجَح ≠ يَـفْـشَـل           يصدقون ≠  يكذبون

  البَـرْد≠ الحَـرّ         المُـجـِـدّ ≠ المتكاسِل ، الكَـسِـل      العالِم ≠ الجاهل            يكـْـرَهُ ≠ يـُحِـبّ

  التواضع ≠ الرَّ فعَة         بـِشـْر ≠ حُـزن                 تـَمَّ ≠ نـقـَصَ               يعـلمون ≠ لا يعـلمون ، يجهلون

  الحسنة ≠ السيئة             الصادق ≠ الكاذب            الظلمات ≠ النور           الاجتهاد ≠ الـتـكا سُـل

  العجلة ≠ التأ نـّي            رَطـْب ≠ يابس               صانع ≠ مـُبيد               الكبار ≠ الصِّـغار ، الأطفال 

 الصِّـدق ≠ الكِـذ ْب

سوال عربی (2) عمومی ترم اول

 

نام :                                                                               بسمه تعالی                                             وقت : 70 دقیقه                  نام خانوادگی :                                                             آموزش وپرورش    تهران               درس : عربی دو عمومی ردیف                                                                                   نیمه اول                                         تاریخ :       /       /                  بارم
1-	تَرجم ِ العبارات ِ التالیة َ الی الفارسیة ِ     ( دانش )   الف- اَلَلهمُّ اَخر ِجنیِ من ظلمات ِ الوَهم ِ و اکر ِمنِی بِنور ِ الفَهم ِ .   ب- کیفَ تَقتُلُ ظَبیاً یَعشِق ُ الجمالَ کما تَعشِقُهُ اَنتَ ؟!   ج- الإسلامُ مُنذُ ظُهورِهِ شَجَّع َ  المُسلمین َ علی التفکُّر ِ و التعلُّم ِ .   د- قَد أَفلَحَ المُؤمنونَ الَذینَ هُم فی صلاتِهم خاشِعون َ .   و- بَشاشةُ الوَجه ِ خیرٌ مِن سَخاء ِ الکفَّ   هـ- فالَّذی صادَقَ الأَخیار َ فهُوَ مِنهم والذی صادَقَ الأشرارَ نَحسبه واحداً مِنهم .   ی- قَصَّر ِ الآمالَ فی الدُّنیا تَفُز                       فَدَلیلُ العقـل ِ تَقصیر ُ الأَمَل ِ	5/3
2-	عَیّنَ الجوابَ الصحیحَ :                                                        ( دانش )   الف- هؤلاء ِ الناسُ یُکر ِمونی لأّنی أصیَدُ لَهم .  ................ مرا گرامی می دارند . زیرامن برای .................... شکار می کنم        اینها مردمی / شما                          این مردم / شما                                 این مردم / آنها   ب- سَمِعتُ نداءً یَدعوِنی إلی الصَّدق ِ : ندایی را شنیدم که مرابه صداقت فرا ......................       می خواند                                     خواند                                            خواهد خواند   ج- قَصَدتُ الرُّجُوعَ إلی المَکتَبَة ِ :        می خواهم به کتابخانه بر می گردم.        خواستم به کتابخانه برگردم .                خواسته بودم به کتابخانه بروم .	5/1
3-	إنتَخِبِ الصَّحیحَ :                    ( دانش  )   الف- فی التَرجمة ِ                                المُلتَصِق :           باز شده                     به هم پیوسته                                                        خَلَبَ :                فریفت                      خالی شده     ب- فی المتضادِ :                                حارٌ :                  بارِدٌ                         حارَّةٌ                                                       خَیرٌ :                 أَخیَر                         شَرٌ	5/1
4-	تَرجِم ِ الکلمتین ِ التالیتَین ِ .    ( دانش )                            الثُّغُور :                                               الرحلَة :	5/0
5-	أجِب عَمّا طُلِبَ مِنکَ : ( درک وفهم )   الف- عَیَّّّّن ِ المَوصوفَ و الصَّفةَ : مِن المُؤمنین َ رجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَه عَلیه "                                                     ب- عَیَّن ِ المُضافَ و المُضافَ إلیه : " یَجتَهِدُ مُعلَّمُو المَدارس ِ فی تَعلیم ِ التلامیذ ِ "	1
6-	صَحَّح ِ الأَخطاءَ فی الترجمة ّ :       ( درک وفهم )   الف- رأی ذئبٌ جائعٌ فی المَزرعَة ِ حمارین ِ سَمِینَین ِ یَأکُلان ِ العُشب َ  گرگ گرسنه در مزرعه دو الاغ لاغر رادیدکه علف خورده بودند.                       ب- هَل أنا أصلَبُ مِن هذهِ الصَّخرَة ِ ؟ آیا تو سخت تر از آن صخره هستی ؟	5/1
7-	إجعَل فی الفَراغ ِ کلمةً مُناسبـــهً بَیـنَ القَوسَین ِ                            ( درک و فهم )   الف- إن اللهَ یُحِبُّ ...................... ( المُحسِنونَ   -  المُحسِنینَ )   ب- نُنَزَّلُ :  فعل مضارع ،  مزید ثلاثی  من باب ...................... ( تَفَعُّل – تَفعِیل )   ج- الدُّنیا مَزرعَةُ الأَخرِة : الدُّنیا  مرفوع ................... ( تقدیراً – محلاً )	5/1
8-	أجِب عن الأسئِلة ِ التّالیة ِ : ( درک و فهم )   الف- عَیَّن المَعر ِفَةَ والنکرةَ فی العبارة ِ التّالیة ِ : : " العُذرُ عِندَ کَرام ِ النّاس ِ مَقبُولٌ "                                                  ب- عَیَّن ِ الکلمات ِ التی لَها علاماتٌ فَرعیَّةٌ :  سَمِعَ أبُوهما هذا الکلامَ فَسَألَ الفَارَتَین ِ "	5/1
9-	عیَّن الکلمات ِ إلتی لٌَها إعراباً تَقدیریاً :                    ( درک و فهم )       " السّاعِی فی الخَیر ِ کِفَاعِلِهِ و المَاشِی فی الشرَّ کِعامِلِهِ . "	5/0
10-	إقرَأ النَصَّ التّالِیَ ثَمَّ أجِب  عن الأسئلة ِ :                   ( درک و فهم )   مِن وصایا الإمام ِ الخُمینی ( ره )  لِلشباب ِ : أطلبُ من شَبابِنا التمسُّکَ بِالإستقلال ِ و الحُرّیة ِ و القِیم ِ الإنسانیَّة ِ و رَفض ما یعرضُهُ علیهم الغَربُ مِن زُخرفِ الدُّنیا و مِن التّحلیل ِ و الفَساد ِ ........... فَالغرب ُلا یُر ِیدُ لَکم غیرَ ضیاعِکم  و غَفلتِکم عن مُستقبل ِ بلدکم ولا یُرِیدُ غیرَ نَهب ِ ثَرواِتکم وجَرکَّم إلی التّبعیّة ِ والأسر ِ .   الف- ماذا طَلَبَ  الإمامُ مِن الشباب ِ ؟   ب- ماذا یُر ِیدُ الغَربُ لَنا ؟   ج- عَیَّن ِ إعرابَ الکلمتین ِ تَحتهما خط ّ .   د- ما معنی ( الزخرف – التحلیل )	2
11-	لِلتعریب ( به عربی ترجمه کنید ) :                    ( کاربرد )   الف- من علم را می جویم و تنبلی نمی کنم                                   ب- قناعت گنجی است که تمام نمی شود .	1
12-	شَکَّل ما اُشِیرَ إلیها بخط ّ :                        ( تجزیه)                  الف- الناس لا یحبون الراضی عن نفسه .   ب- حینئذ جاءت إمراة و شاهدت خلیفة المسلمین .	1
13-	لِلإعراب ِ والتحلیل ِ الصَّرفِی ( فِیما اُشِیرَ إلیها بِخَط ّ )           ( تجزیه)   الف- بَعضُ النّاس ِ یَنظُرُنَ إلی الدُّنیا بِتَشاؤُم ٍ و قَلِقٍ .   رَبَّ اجعَل هَذا البَلَدَ  آمِناً .	2
14	صَحَّح ِ الأخطاءَ مع بَیان ِ السَّبَب ِ : " إعمَل ِ الحَسَنا ت َ فَالحَسَنات ِ یُذهِبنَ السَّیَّئات ِ "               ( ارزشیابی )                                                                                                                                                                         والسلام علی من اتبع الهدی                            جمع نمرات	1     20

 

سوال امتحانی عربی 2 عمومی

نام :                                                                          بسمه تعالی                              وقت : 70 دقیقه نام خانوادگی :                                              آموزش وپرورش استان تهران                    درس : عربی دو عمومی ردیف                                                                        نیمه دوم                                تاریخ     /    /                           بارم
1	1-    للتّرجمه :(دانش) الف: ليعلم الانسان انّ جميع الكائنات مسخرة له. جواب : ب: حطت ذبابه علي وجه المنصور و أنفه فطردها و لكنها رجعت مرة ثانيه.  جواب :   ج: سنذهب مع محمد ٍ الي القتال و نتركه في الوقت الحرج. جواب :   د: النملة مهندسة معمارية تصنع القلاع و الحصون تحت الارض.  جواب :   ه: أتأمرني ان أكسر صناديق قوم قد توكلوا علي الله. جواب : و: اطلب العلم و لاتكسل فما             أبعد الخير علي أهل الكسل.  جواب :	3
2	- عين الترجمة الصحيحة:‌(دانش) الف) هذا المعتدي الذي سرق نعاجنا.        ¨         اين متجاوزي است كه گوسفندان را مي‌دزديد.        ¨         اين متجاوزي است كه گوسفندان را دزديد.    ب) عزم السكاكي علي الذهاب الي المدارس العلميه.        ¨         سكاكي تصميم گرفت به مدارس علميه برود.        ¨         سكاكي تصميم بر رفتن به مدارس علميه گرفته بود.   ج) ما كان يمدح نفسه. خود را ستايش نمي‌كند.              خود را ستايش نمي‌كرد.                       خود را ستايش نكرد.	5/1
3	- اكمل الفراغ: (دانش ) الوالي لرعيته كالاب لاولاده: «حاكم براي ………….. همچون ……………… براي فرزندانش است. »	5/0
4	4- صحح الأخطاء في ترجمه العبارات : (درک و فهم)   الف) قال بانيه،‌ لم يوسس هذا المسجد الا الاكتساب الثواب. صاحبش گفت: اين مسجد را جز براي كسب ثواب ايجاد نمي‌كنم.   ب) هل انا اصلب من هذه الصخره. آيا من نرم تر از آن صخره هستم.   ج) قالوا الاعراب آمنا. قل لم تومنوا و لكن قولوا اسلمنا. اعراب گفتند: ايمان مي‌آوريم . بگو ايمان نمي‌آوريد بلكه اسلام آورديد.	5/1
5	اكتب الكلمة المطلوبة :(درک و فهم) حقوق (الی العربيه)         ..................                    الوجيزه (الی الفارسيه) ...................... التفاؤل (متضادها)....................                             الرائع (مرادفها)..................	1
6	- اقرا النص ثم اَجب عن الاسئلة : (درک وفهم ) ان الطبيب المسلم زكريا كان قدبدا دراساته الطبّية في الاربعين من عمره، لكنه وصل الي اهدافه لانه كان دووبا في اعماله لو نظرنا الي تاريخ حياة العظماء‌لوجدنا ان هولاء تحملوا المصاعب و تجرعوا آلاما كثيرة. ما كان في بيت الفارابي مصباح فيذهب الي خارج البيت ليطالع في ضوء قنديل الحراس. ليست الراحة الا بعد التعب و لا تنزل النعم جاهزة بل هي ثمرة الكد.   الف) اين يطالع الفارابي؟‌ ب) لماذا وصل زكريا الرازي الي اهدافه؟ ج) متي بدا بتحصيل علم الطب؟ د) كيف كان حياة العظماء؟	2
7	ميز نوع المعارف: (درک و فهم ) « الذي يكذب يشاهد نتيجه كذبه. »	1
8	- عين نوع الاعراب في العبارات التالية:‌      (ظاهري - محلي - تقديري) (درک و فهم ) الف) ارسلنا الي فرعون رسولا ب) العاقل من يعتبر بالتجارب ج) الراضي عن عمله لايتقدم	75/0
9	- اجعل في الفراغ كلمة مناسبة: (درک و فهم ) الف) المراة المسلمة ………………. في التكاسل .           (منعت - منع - منعن) ب) لغة المسلمين ………………….. هي اللغة العربية. (المشتركين - المشتركه -المشتركه) ج) القناعه ……………………… لاينفد. (الكنز - الكنز - كنز) د) «خلق السماوات والارض في ………………………. ايام» (ستة - ست - سادس) هـ) «اني رايت …………………. كوكبا»  (احدي عشره - احد عشر - واحد عشر) و) فاذا …………………….. الصلاَة فانتشروا في الارض. (قضي - قضي - قضيت) ز) لا ……………………… في ودّ امريء متلون . (خيرا - خير - خير) ح) لقد خلقنا الانسان في …………………………. تقويم . (احسن - احسن - احسن)	2
10	عين نوع الافعال المضارعة و اعرابها: (درک و فهم )    الف) لم يفكر أن آذان الناس مفتوحة و انهم يسمعون صوت الجرس   ب) ايتها الطالبة ! حاولي اليوم لتهذيب نفسك لكي تتقدمي غدا.	5/1
11	الف) عين نائب الفاعل و نوعه: (درک و فهم ) كيف يُسمَعُ صوتُ الجرس من بعيد ب) عيّن اسم و خبر الحروف المشبهة: - ان اخاك لا حق منك بالجنه. ج) عين اسم الافعال الناقصة و خبرها:‌ قال في نفسه : اصحبت الآن وحيداً .	5/1
12	الف) غير الجملة التالية مع الفعل الناقصة. (کاربرد ) - الاعداء قادرون علي ان يتسلطوا علينا . (ليس)   ب)للتعريب: (کاربرد)             نزد شما آمده‌ايم تا درباره‌ي اهميت زبان عربي با شما سخن بگوييم.	1
13	اکتب ما طُلـِبَ منک : (تجزيه ) الف) شكل ما اشير اليه بخط : انّ الله بعث الانبياء لهداية البشر .   ب) اعرب ما اشير اليه بخط :   - عاتب اخاك بالاحسان اليك - يعرف الصديق الوفي عند الشدائد.   ج) للتحليل الصرفي:   اتامرني ان اكسر صناديق قوم قد توكلوا علي الله   ان ................................. صناديق .............................................. توكلوا ................................................. الله....................................................	75/2
ارجولكم التوفيق                                       جمع نمرات               20

 

بارم بندی عربی

تذكرات مهم :

1ـ رعایت بارم بندی درطرح سؤالات امتحانات نهایی الزامی ولی درامتحانات داخلی پیشنهادی است. بدیهی است رعایت بارم بندی درطراحی سئوالات امتحانات هماهنگ کشوری یا استانی از تضییع حق دانش آموزان جلوگیری خواهد کرد.
2- بر اساس تبصره 1/2 ماده 19 آیین نامه آموزشی دوره پیش دانشگاهی ، سؤالات امتحانات نوبت شهریور مراکز پیش دانشگاهی که به صورت هماهنگ منطقه ای طراحی می شود براساس20 نمره و همانند بارم بندی امتحانات جبرانی مربوطه می باشد.
3ـ بارم بندی دروس دوره ی متوسطه در دبیرستان های بزرگسالان همانند بارم بندی نوبت شهریور است.
4ـ مواردی ازکتاب درسی كه مطالعه آزاد اعلام گردیده در ارزشیابی ها لحاظ نمی گردد.

بارم دروس عربی

بارم بندی درس عربی (1) سال اول متوسطه
نمره	عناوین	مشترك در امتحان پایانی نوبت‌های اول ، دوم وشهریور	الف- ترجمه عبارت‌ها و درك و فهم متون  (11 نمره)
3	1- ترجمه عبارت ها، شامل متن درس ها، تمرینات و....
5/1	2- طرح سوالات چند گزینه ای در زمینه ترجمه باتوجه به الگوی كتاب
5/2	3- تهیه متن كوتاه متناسب با آموخته های دانش آموزان و طرح سوال درك مطلب
2	4-  تصحیح اغلاط از قبیل كارگاه ترجمه
1	5- شناخت معانی و مفاهیم واژه ها از قبیل: - دادن واژه های عربی و خواستن معادل فارسی آن. - دادن واژه های فارسی و خواستن معادل عربی آن. - دادن واژه های عربی و خواستن مترادف یا متضاد آن.
5/0	6- طرح سؤال آزاد در زمینه ترجمه،مانند :اكمل الفراغ …یافتن ترجمه كلمات از طریق كلمات هم خانواده .
5/0	7-  تعریب
نمره	عناوین	نوبت اول :	ب- كاربرد قواعد در عبارت ها (9 نمره)
5/2	1- یادآوری شامل: شناخت افعال و كاربرد صیغه های مختلف آن، ضمیر و اعراب بعضی كلما ت
25/2	2- ثلاثی مزید
25/2	3- جامد و مشتق
1	4- التحلیل الصرفی
1	5- اضواء قرآنیه و فی رحاب نهج البلاغه
نمره	عناوین	نوبت دوم :
1	1- شناخت افعال مجرد و مزید و كاربرد صیغه های مختلف آن
75/0	2-  ضمیر
5/0	3-  موصول
75/0	4-  معرب ومبنی
1	5-  جمله فعلیه ( فعل و فاعل و …)،مفعول به و جار و مجرور
1	6-  جمله اسمیه ( مبتدا و خبر و …)
2	7 - التحلیل الصرفی و الاعراب
1	8 - التشكیل
1	9 - اضواء قرآنیه ، فی رحاب نهج البلاغه
نمره	عناوین	شهریور :
1	1- شناخت افعال مجرد و مزید و كاربرد صیغه های مختلف آن
75/0	2- جامد و مشتق
75/0	3- ضمیر
5/0	4- موصول
5/0	5- معرب ومبنی
1	6- جمله فعلیه ( فعل و فاعل و …)،مفعول به و جار و مجرور
1	7 - جمله اسمیه ( مبتدا و خبر و …)
2	8- التحلیل الصرفی و الاعراب
5/0	9- التشكیل
1	10 - اضواء قرآنیه ، فی رحاب نهج البلاغه
تذكرات : 1ـ در نوبت دوم 5/2 نمره از بند الف بارم بندی به نیمه اول كتاب اختصاص داده شود . 2ـ در طرح سوالات سعی گردد در عبارت های كتاب تغییراتی داده شود و از دادن عین عبارت های كتاب خودداری شود.

بارم بندی درس عربی(2)سال دوم رشته های غیرعلوم انسانی
نمره	عناوین	( مشترك در امتحان پایانی نوبت های اول ، دوم وشهریور)	الف- ترجمه عبارت ها  و درك و فهم متون  (11 نمره)
3	1- ترجمه عبارت ها، شامل متن درس ها، تمرینات و....
5/1	2- طرح سوالات چند گزینه ای در زمینه ترجمه باتوجه به الگوی كتاب
5/2	3- تهیه متن كوتاه متناسب با آموخته های دانش آموزان و طرح سوال درك مطلب
2	4-  تصحیح اغلاط از قبیل كارگاه ترجمه
1	5- شناخت معانی و مفاهیم واژه ها از قبیل: - دادن واژه های عربی و خواستن معادل فارسی آن. - دادن واژه های فارسی و خواستن معادل عربی آن. - دادن واژه های عربی و خواستن مترادف یا متضاد آن.
5/0	6-  طرح سؤال آزاد در زمینه ترجمه،مانند :اكمل الفراغ …یافتن ترجمه كلمات از طریق كلمات هم خانواده .
5/0	7-  تعریب
نمره	عناوین	نوبت اول :	ب- كاربرد قواعد در عبارت ها (9 نمره)
1	1- معرفه و نكره
5/2	2- اعراب فرعی
1	3- اعراب تقدیری و محلی
5/1	4- صفت و مضاف الیه
2	5- التحلیل الصرفی و الاعراب
1	6- التشكیل
نمره	عناوین	نوبت دوم :
5/0	1- معرفه و نكره
1	2- اعراب فرعی ، تقدیری و محلی
5/0	3- عدد
5/0	4- صفت و مضاف الیه
75/1	5-  اعراب فعل مضارع
75/0	6-  معلوم و مجهول
1	7-  افعال ناقصه
75/0	8-  حروف مشبهه بالفعل و لای نفی جنس
75/1	9- الاعراب والتحلیل الصرفی
5/0	10- التشكیل
نمره	عناوین	شهریور :
5/0	1- معرفه و نكره
1	2- اعراب ظاهری (اصلی و فرعی )
75/0	3- اعراب تقدیری و محلی
5/0	4- صفت و مضاف الیه
5/1	5- اعراب فعل مضارع
75/0	6- معلوم و مجهول
5/0	7- افعال ناقصه
5/0	8- حروف مشبهه بالفعل
2	9- الاعراب والتحلیل الصرفی
1	10- التشكیل
تذكرات : 1ـ در نوبت دوم 5/2 نمره از بند الف بارم بندی به نیمه اول كتاب اختصاص داده شود . 2ـ در طرح سوالات سعی گردد در عبارت های كتاب تغییراتی داده شود و از دادن عین عبارت های كتاب خودداری شود.

بارم بندی عربی (2) رشته ادبیات و علوم انسانی
نمره	عناوین	( مشترك در امتحان پایانی نوبت های اول ، دوم وشهریور)	الف- ترجمه عبارت ها و درك و فهم متون  (11 نمره)
3	1- ترجمه عبارت ها، شامل متن درس ها، تمرینات و....
5/1	2- طرح سوالات چند گزینه ای در زمینه ترجمه باتوجه به الگوی كتاب
2	3- تهیه متن كوتاه متناسب با آموخته های دانش آموزان و طرح سوال درك مطلب
2	4-  تصحیح اغلاط از قبیل كارگاه ترجمه
5/1	5- شناخت معانی و مفاهیم واژه ها از قبیل: - دادن واژه های عربی و خواستن معادل فارسی آن. - دادن واژه های فارسی و خواستن معادل عربی آن. ـ دادن واژه های عربی و خواستن مترادف یا متضاد آن.
1	6-  تعریب
نمره	عناوین	نوبت اول :	ب- كاربرد قواعد در عبارت ها (9 نمره)
2	1-  یادآوری مباحث سال گذشته شامل: جمله فعلیه، جمله اسمیه، ضمیر، موصول، جامد و مشتق، ابواب ثلاثی مزید
5/0	2-  معرفه و نكره
5/1	3-  انواع اعراب
5/1	4-  اعراب فعل مضارع
5/0	5-  معلوم و مجهول
2	6-  التحلیل الصرفی و الاعراب
1	7-  اضواء قرآنیه، فی رحاب نهج البلاغه
نمره	عناوین	نوبت دوم :
2	1-  معرفه و نكره ، انواع اعراب ، اعراب فعل مضارع ، معلوم و مجهول
5/0	2ـ عدد
5/1	3ـ نواسخ
75/0	4ـ اضافه و توصیف
75/0	5ـ مفعول فیه ،تصغیر و نسبت
75/1	6ـ التحلیل الصرفی و الاعراب
75/0	7ـ التشكیل
1	8-  اضواء قرآنیه، فی رحاب نهج البلاغه
نمره	عناوین	شهریور :
1	1-  یادآوری شامل: جمله فعلیه، جمله اسمیه، ضمیر، موصول، جامد و مشتق، ابواب ثلاثی مزید
5/0	2-  معرفه و نكره
75/0	3-  انواع اعراب
75/0	4-  اعراب فعل مضارع
5/0	5-  معلوم و مجهول
5/0	6-  عدد
75/0	7-  نواسخ
5/0	8-  اضافه و توصیف
5/0	9-  مفعول فیه ،تصغیر و نسبت
2	10-  التحلیل الصرفی و الاعراب
5/0	11-  التشكیل
75/0	12-  اضواء قرآنیه، فی رحاب نهج البلاغه
تذكرات : - دروس 9 و18برای مطالعه آزاد می باشد و در ارزشیابی لحاظ نمی شود. - در نوبت دوم 5/2 نمره از بند الف بارم بندی به نیمه اول كتاب اختصاص داده شود . - درطرح سوالات سعی گردد درعبارت های كتاب تغییراتی داده شودوازدادن عین عبارت های كتاب خودداری شود.

بارم بندی كتاب عربی(3) سال سوم رشته های غیر علوم انسانی
نمره	عناوین	الف: ترجمه عبارت ها و درك و فهم متون  (11 نمره)	1- ارزشیابی پایانی نوبت اول :
3	1- ترجمه عبارت ها، شامل : متن درس ها، تمرینات و....
5/1	2- طرح سوالات چند گزینه ای در زمینه ترجمه
5/2	3- تهیه متن كوتاه متناسب با آموخته های دانش آموزان و طرح سوال درك مطلب
2	4- تصحیح اغلاط از قبیل كارگاه ترجمه
5/1	5- شناخت معانی و مفاهیم واژه ها از قبیل: - دادن واژه های عربی و خواستن معادل فارسی آن و بالعكس ـ دادن واژه های عربی و خواستن مترادف یا متضاد آن.
5/0	6- تعریب
نمره	عناوین	ب : كا ربرد قواعد در عبارت ها (9 نمره)
1	1-  شناخت فعل معتل و انواع آن
2	2- شناخت صیغه های مختلف فعل معتل و كاربرد آن
5/1	3 - مفعول مطلق و مفعول فیه
5/1	4- حال
2	5- الاعراب و التحلیل الصرفی
1	6- التشكیل
نمره	عناوین	الف: ترجمه عبارت ها و درك و فهم متون (11 نمره)	2 - ارزشیابی پایانی نوبت دوم و شهریور :
3	1- ترجمه عبارت ها، شامل : متن درس ها، تمرینات و....
5/1	2- طرح سوالات چند گزینه ای در زمینه ترجمه
2	3- تهیه متن كوتاه متناسب با آموخته های دانش آموزان و طرح سوال درك مطلب
2	4- تصحیح اغلاط از قبیل كارگاه ترجمه
1	5- شناخت معانی و مفاهیم واژه ها از قبیل: - دادن واژه های عربی و خواستن معادل فارسی آن و بالعكس ـ دادن واژه های عربی و خواستن مترادف یا متضاد آن.
5/0	6- تعریب
1	7-  ترجمه عباراتی خارج از كتاب مطابق با آنچه كه در كارگاه ترجمه درس هفتم آمده است.
نمره	عناوین	ب: كا ربرد قواعد در عبارت ها ( 9 نمره)
1	1- شناخت فعل معتل وكاربرد صیغه های مختلف آن
1	2- مفعول مطلق و مفعول فیه
75/0	3-  حال
1	4-  تمییز
75/0	5- مستثنی
5/1	6- منادی ، حرف عطف، مضاعف
5/1	7- الاعراب و التحلیل الصرفی
75/0	8-  التشكیل
75/0	9-  سوالاتی كه دبیر به اختیارخود از موضوعات مختلف كتاب طرح می كند.
تذكر : در طرح سوالات سعی گردد در عبارت های كتاب تغییراتی داده شود و از دادن عین عبارت های كتاب خودداری شود.

بارم بندی كتاب عربی (3) سال سوم رشته علوم انسانی
نمره	عنا وین	( مشترك در امتحان پایانی نوبت های اول ،دوم وشهریور)	الف: ترجمه عبارت ها و درك و فهم متون (11 نمره)
3	1- ترجمه عبارت ها، شامل : متن درس ها، تمرینات و....
75/1	2- طرح سوالات چند گزینه ای در زمینه ترجمه باتوجه به الگوی كتاب
5/2	3- تهیه متن كوتاه متناسب با آموخته های دانش آموزان و طرح سوال درك مطلب
75/1	4- تصحیح اغلاط از قبیل كارگاه ترجمه
1	5- شناخت معانی ومفاهیم واژه ها ازقبیل:دادن واژه های عربی وخواستن معادل فارسی آن ودادن واژه های فارسی و خواستن معادل عربی آن ودادن واژه های عربی و خواستن مترادف یا متضاد آن.
1	6- تعریب
نمره	عناوین	نوبت اول :	ب: كاربرد قواعد در عبارت ها ( 9 نمره)
75/1	1- یادآوری مباحث
5/0	2- شناخت فعل معتل و انواع آن
75/1	3- شناخت صیغه های مختلف فعل معتل و كاربرد آن
1	4- مفعول مطلق و مفعول له
1	5- توابع
2	6- الاعراب و التحلیل الصرفی
1	7- التشكیل
نمره	عناوین	نوبت دوم و شهریور :
1	1- یادآوری مباحث
1	2- ساختن صیغه های مختلف از فعل معتل
5/0	3- مفعول مطلق و مفعول له
5/0	4- توابع
5/0	5- حال
5/0	6- تمییز
5/0	7ـ منادی
5/0	8ـ استثناء
5/0	9- تعجب و مدح و ذم
1	10- بلاغت
75/1	11- الاعراب و التحلیل الصرفی
75/0	12- التشكیل
تذكر : در طرح سوالات سعی گردد در عبارت های كتاب تغییراتی داده شود و از دادن عین عبارت های كتاب خودداری شود.

عربي دوم تجربي و رياضي

سؤالات فرادانشي عربي دوم تجربي و رياضي

درس اول

السوال الأول : انتخب الجواب الصحيح .

1 -أي عبارة لا تشمل علي المعرفة ؟

1 )نومٌ علی علم خير من صلاة علی الجهل .               2 ) و لا تجعل يدك مغلولة إلی عنقك.

2 )يا من إسمه دواء و ذكره شفاء .                        3 ) من ساتر عيبك فهو عدوّك .

2 - عين الخطاعن كلمة «ما» .

1 ) ما ودعّك ربّك و ما قلی (نافية)             2 ) و ما علی الرسول الا البلاغ المبين ( اسم موصول )

3 ) ما أدقّ الساعة !  ( مبتدا )                  3 ) ما تلك بيمينك يا موسی ( اسم استفهام )

3 – ما هو نوع « من » في الجملة التالية ؟

1 ) استفهام ، موصول                     2 ) موصول  ، استفهام         

3 ) استفهام ، شرط                           4 ) شرط ،  موصول

السوال الثاني : عين نوع المعارف :

إنّ هذه أمتُكم أمهً واحدهً و أنا ربّكُم فاعبدونِ.

 در س دوم

السوال الأول : انتخب الجواب الصحيح .

1 -  ضع في الفراغ اسماً مناسباً من الأسماء الخمسة « علی ..... المال أن يدرك ..... الحاجة »

1 ) ذا – ذي                             2 ) ذي  - ذو

3 ) ذو – ذا                             4 ) ذي – ذا

2 – أيّ عبارة‌لا يشتمل علی الاعراب الفرعي ؟

1 ) أ تا مرون الناس بالبرّ و تنسون أ نفسكم .        2 ) إنّ الله يرسل الانبياءمبشرينَ.

3 ) أفضل الناس أحسنهم عقلاً .                          4 ) تظاهر الناس مطالبين بحكم القرآن .

3 – ما هو الصحيح للفراغ ؟ « أكرم ...... و إن لم يكرمك »

1 ) أباك          2 ) أبوك           3 ) أبيك       4 ) أبك   

السوال الثاني:إقرأالنص التالي ثمّ أجب عن الأسئله.

كانَ النبيُ جالساً معَ بعضِ أصحابهِ في مجلسٍ فَدخلَ عليهم ذو وجهٍ أسمرَ و كفتين خشنتين .  فَهِمَ الحاضرونَ مِن ظاهره أنّة فلاحٌ . النبي (ص ) حين شاهده تفسّح في مكانه له و أجلسه الي جانبه و رحّب به .

1 – صِف الرّجل الذي دخلَ في المجلسِ . .......................................

2 – ما رأيك عن عملِ النبي  ؟......................................................

3 – ماذا فعل النبي (ص ) حين شاهد الفلاح ؟ ..................................

4 – مع من  جلس النبي (ص ) ؟.......................................................

5 – استخرج من النص الكلمات التي علامات فرعيه.

6 – أعرب ما تحته خط  في النص.

ا – ذو ..............                           ب – الحاضرون ................... 

ج –النبي .........                             د – ه ....................

درس سوم

السوال الأول : انتخب الجواب الصحيح .

1 – ميّزالاسم  المنصرف .

1 ) أحمر         2 ) سماء            3 ) حمراء              4 ) زهراء

2– أيّ عبارة‌لا يشتمل علی ما لا ينصرف ؟

1 ) إنّ تقوی الله مفتاح كلّ خير .               2 )وضع الغنی في القناعة .

3 –يا أيّهاقد جاءكم برهان من ربّك .         3 ) خرجت سعيدة فرحة من جلسة .

3 – ما هو اعراب كلمتي «آيات » و « الطغيان » في العبارة التالية :« يرفع آيات القرآن كي يهدم عرش الطغيان »

1 )منصوب ، مجرور                        2 ) مجرور ، مجرور

3 ) مجرور به فتحه ، منصوب          4 ) منصوب به كسره ، منصوب

السوال الثاني : متي يجرّ الأسم الممنوع من الصرف بالكسر ؟...............................

السوال الثالث : عين الأسماء الممنوعه من الصرف و أذكر إعرابها .

المتنزهات في أيران كثيره و هي من أجمل المناطق في العالم .

1 - ........................                2 - ..................

السوال الرابع : إقرأالنص التالي ثمّ أجب عن الأسئله.

كان حاكمٌ يخرج كلّ الصباح فيسمع قراءه الأئمه في المساجد . في يوم من الأيام دخل مسجدا ليسمع قراءه إمامه فرآه يغلط كثيرا ثمّ يعود و يقرأ الآيات . فرجع من المسجد و هو مطمئن بأنّ الرجل يشكو من مشكله . و عندما وصل إلي دار الحكومه ، أحضر أحد الصحابه و طلب منه أن يذهب بكيس من الدنانير ألي ذلك الأيام .ذهب صديق الحاكم إلی ذلك المسجد و قدّ م الدنانير لإمامه ثمّ جلس عنده يستفسر حاله . فشكا الإمام من مرض زوجته و فقره و عدم تمكنه من معالجتها بسبب الحاجه . لمّا سمع الحاكم خبر إمام ذلك المسجد ، قال : هو صادق في قوله . لقد رأيته بالأمس يغلط كثيرا فعلمت أنّ شيئا شغل قلبه .

1 – ما كان يفعل الحاكم كلّ صباح ؟ ...........................................

2 – ما كان سبب الغلط في قراءه أمام المسجد ؟ ............................

3 – ماكان يفعل الأمام عندما يغلط في القراءه ؟..............................

4 – استخرج من النص الأسماء الممنوعه من الصرف .

5 - أعرب ما تحته خط  في النص.

قراءه .............                                الآيات.............

أحد  ...............                               صادق .............

درس چهارم

السوال الأول : انتخب الجواب الصحيح .

1 – عيّن الصحيح  عن اعراب ماأشير اليها بخط  : « أخذ الراعي عصاه بيده و ذهب .»   

1 ) اسم منقوص / اسم مقصور             2 ) فاعل و مرفوع / مفعول به ومحلاًمنصوب

3 ) فاعل و مرفوع تقديراً                  4 ) فاعل و مرفوع محلاً / مفعول به و منصوب تقديراً

2 – ما هو الصحيح عن اعراب «ك » في هذه  الآیة : « إنّا أعطينا ك الكوثر .»

1 ) تقديراً منصوب      2 ) محلاً مجرور       3 ) محلاًمنصوب        4 ) محلاً مرفوع

3 – ما هو الصحيح عن كلمة « هذا» في هذه العبارة : « ربّ إجعل  هذاالبلد آمناً . »  

1 - فاعل و مرفوع تقديراً                 2 –مفعول به و منصوب تقديراً

3 – فاعل و مرفوع محلاً                  4 – مفعول به و منصوب محلاً

السوال الثاني :  إملا الفراغ بالكلمه المناسبه .

1 - ............. ألي الخير كفاعله . ( الداعيُ  - الداعيَ   - الداعي )

2 – شاهدت......يتحدّث عن ال ...... و هو ........ عادل .( قاضيا ، هدي ، قاضٍ – القاضيَ، هديً، قاضٌ )                                                                                                                                                                         

درس پنجم

السوال الأول : انتخب الجواب الصحيح .

1 – ما هو الصحيح للفراغ ؟ « فی هذه الجلسات تطرح موضوعاتٌ و ...........  »

1 ) مباحثٌ مختلفاتٌ                                     2 ) مباحثُ مختلفهٌ

3 ) مباحثُ مختلفاتٌ                                     4 ) مباحثٌ مختلفهٌ

2 – عيّن الصحيح و الدقيق للترجمة « أختي ! إرحمي أباك و أمك العجوزين . »

1 ) خواهرم ! با پدر و مادر پيرت به من رحم كنيد .

2 ) خواهرم ! به پدرت رحم كن مادرت پيرزن است .

3 ) خواهرم ! به من رحم كن در حالي كه پدرو مادرت پير هستند .

4 ) خواهرم ! به پدر و مادر پيرت رحم كن .

3 – ميّز التركيب الوصفي في العبارات التالية .

1 ) خطف كلب في أحد الأيام قطعة لحم من المسلخ و فرّ.

2 ) الطمع الشديد يوقع الإنسان في المهالك .

3 ) سو ء التدبير مفتاح الفقر .

4 ) مجالسالصالحين داعية إلی الصالحين .

السوال الثاني : إقرأالنص التالي ثمّ أجب عن الأسئله.

متحف الدار المعموره ( موزه دار آباد )

يعتبر هذا المتحف أحد أبرز المناطق السيا حيه الرائعه و الجذابه في طهران و ربّما الفريدة ، حيث المتحف الجميل الذي يحتوي علي حيوانات محنطه (موميايي شده ) و حيه ، و موقعه علي جبل ملئ بالخضره و أشجار الورود ، في إحدي المناطق الشماليه للعاصمه طهران .

1 – أين يقع متحف الدار المعموره ؟.................................................

2 – هل تحب أن تشاهد متحف الدار المعموره ؟ .................................

3 – عين من النص الصفه و المضاف اليه .

درس ششم

السوال الأول : انتخب الجواب الصحيح .

 

1 – أي عبارة لايشتمل علی المضارع المنصوب ؟

1 – أما الرسول فقد نجّاه الله ليواصل أداء رسالته من المدينة .

2 – أوّلاً بأن يبقی في مكة لأداء الامانات .

3 – فإختار الرسول إبن عمه علی بن أبيطالب ليقوم بعملين  هامينِ .

4 – صدقت أنهم أكرمونني لأنني أصيد لهم و لا أتكلّم .

2 – ما هی الترجمة المناسبة للعبارة 

درس 7

السوال الأول : انتخب الجواب الصحيح .

– ما هو جواب الشرط في هذه العباره .« قل إن تخفوا ما في صدوركم أو تبدوه يعلمه الله . »

1 ) تبدو                   2 ) يعلم                  3 )صدور                    4 ) تبدوو يعلم

درس 8

قالَ السَّجانُ لِلمُجرمِ الّذى كانَ قَد دَخَلَ السِّجْنَ جديداً:

« هذا السِّجنُ،‌سِجْنٌ مثالـىٌّ. نحن نَستَخدِمُ السُّجَناءَ فِى نَفْسِ الشُّغلِ الّذى كانوا مشغولينَ بِهِ قَبلَ دُخولِهِم فِى السِّجْنِ، ماذا كانتَ مِهْنَتُكَ فِى الماضى؟»

أجابَ السَّجينُ بِتَبَسُّمٍ:

« كُنتُ حارساً جَنبَ مَدْخَلِ بِناءٍ.»

زندانبان به جنايتكاري كه به تازگي وارد زندان شده بود گفت:

« اين زندان، يك زندان نمونه است. ما زندانيان را در همان شغلي به كار مي گيريم  كه قبل از ورودشان به زندان به آن مشغول بودند. شغل تو در گذشته چه بوده؟»

زنداني با لبخند جواب داد:

« نگهبانِ درِ وروديِ يك ساختمان بودم.»

 

1 – اعرب ما تحته خط في النص .

1 – مشغولينَ .......                             2 – مِهْنَةََ .............

3 – حارسا ..........                              4 - مثالـىٌّ ...........

2 – عين من النص اسما منقوصا ؟

3 – ما هو مهنة المسجون ؟

التشبيه

تعريف التشبيه

(التشبيه) لغة: هو التمثيل، يقال: (هذا مثل هذا وشبهه).

واصطلاحاً: هو عقد مماثلة بين شيئين أو أكثر وارادة اشتراكهما في صفة أو أكثر بإحدى أدوات التشبيه لغرض يريده المتكلّم.

وفائدته: أن الصفة المراد اثباتها للموصوف، إذا كانت في شيء آخر أظهر، جعل التشبيه بينهما وسيلة لتوضيح الصفة، كما تقول: (زيد كالأسد) حيث تريد اثبات الشجاعة له، إذ هي في (الاسد) أظهر.

أركان التشبيه

وأركان التشبيه أربعة:

1 ـ المشبّه، كزيد.

2 ـ المشبّه به، كالأسد.

3 ـ وجه الشبه، كالشجاعة.

4 ـ أداة التشبيه ـ كالكاف ـ في قولك: (زيد كالأسد) وقد تحذف هذه، كما في (زيد أسد).

ثم ان الركنين الاوّلين: المشبّه والمشبّه به يسميّان بـ(طرفي التشبيه) أو (ركني التشبيه).

طرفا التشبيه وأقسامهما

وطرفا التشبيه على أربعة أقسام:

1 ـ الحسّيان: بأن يكونا مدركين بالحواسّ الخمس الظاهرة التي هي: (الباصرة، السامعة، الذائقة، اللامسة، الشامّة) نحو: (خدّك الورد ألّمته الرياح...).

2 ـ العقليان: بأن لم يكونا مدركين بالحواس الخمس، بل أدركا بالحواس الباطنية: وجدانيّاً كان، أم وهمياً، أم ذهنياً، نحو: (الجهل موت والعلم حياة..).

3 ـ المشبه به عقلي والمشبه حسّي، نحو: (الطبيب الجهول موت معجّل...).

4 ـ المشبه به حسّي والمشبه عقلي، نحو: (العلم كالنور يهدي كل من طلبه...).

التشبيه باعتبار وجه الشبّه

ينقسم التشبيه باعتبار (وجه الشبه) الى ستة أقسام:

1 ـ تشبيه التمثيل، وهو ما كان وجه الشبه منتزعاً من متعدّد، كقوله:

وما المرء إلا كالشهاب وضوئه            يـــوافي تـــمام الشهر ثم يغيب

فشبّه الانسان في أدواره بالقمر في أطواره: هلالاً، وبدراً، ومحاقاً، فسرعة الفناء هو وجه الشبه المنتزع من أحوال القمر.

2 ـ تشبيه غير التمثيل، وهو ما لم يكن منتزعاً من متعدّد، نحو: (زيد كالاسد) فوجه الشبه الشجاعة وهو لم ينتزع من متعدّد.

3 ـ التشبيه المفصل، وهو ما ذكر فيه وجه الشبه أو ملزومه، كقوله:

يـــده كـــالسحب جـــوداً            وإذا مــــا جـــاد أغـــرب

وكقوله للكلام الفصيح: (هو كالعسل حلاوة) فإنّ وجه الشبه فيه هو لازم الحلاوة وهو ميل الطبع، لا الحلاوة الّتي هي ملزوم لوجه الشبه.

4 ـ التشبيه المجمل، وهو مالم يذكر فيه وجه الشبه ولا ما يستلزمه، كقوله:

إنما الدنيا كبيت نسجته الــعنكبوت            ولعمري عن قريب كلّ من فيها يموت

وكقوله: (هم كالحلقة المفرغة لا يدرى أين طرفاها) أي: متساوون في الشرف.

5 ـ التشبيه القريب المبتذل، وهو ما كان وجه الشبه فيه واضحاً لا يحتاج إلى فكر وتأمل، كتشبيه الجود بالمطر، إلا أن يتصرّف المتكلّم فيه بحيث يخرجه عن الابتذال، كقوله:

لم تلق هذا الوجه شمس نهارنا            إلا بــــوجه لـــيس فـــيه حــياء

فإنّ تشبيه الوجه الحسن بالشمس مبتذل، إلا ان التصرّف فيه بإدخال الحياء أخرجه عن الابتزال.

6 ـ التشبيه البعيد الغريب، وهو ما كان وجه الشبه فيه يحتاج إلى فكر وتأمّل، كقوله:

والشمس كالمــرآة في يكف الاشل            تمشي على السماء من غير وجل

فإن تموج النور حين طلوع الشمس وتشبيهه بالمرآة في اليد المرتعشة التي تتموّج انعكاساتها، يحتاج إلى فكر وتأمّل.

أقسام تشبيه التمثيل

ثم ان تشبيه التمثيل ينقسم إلى قسمين:

الاول: ما كان ظاهر الاداة، كقوله تعالى: (مثل الذين حُمِّلوا التوراة ثم لم يحملوها كمثل الحمار يحمل أسفاراً)

الثاني: ما كان خفيّ الأداة، كقولك للمتحيّر: (أراك تقدّم رجلاً وتؤخّر أخرى) إذ الاصل: أراك في تردّدك، كمن يقدّم رجلاً، ثم يؤخّرها مرّة اُخرى.

وبما ذكرناه من أصل المعنى ارتفع الإشكال، بأن المتحيّر لايؤخّر رجلاً أخرى، وانما يؤخّر الرجل التي قدمّها، وظهرت الاداة المحذوفة وهي المكان الّتي اختفت في اللّفظ.

موارد تشبيه التمثيل

لتشبيه التمثيل موارد كالتالي:

1 ـ أن يأتي في مفتتح الكلام وصدر المقال، فيكون برهاناً مصاحباً فيفيد ايحاء المعنى إلى النفس مؤيّداً بالبرهان، وهذا في القرآن كثير، قال تعالى: (مثل الّذين يُنفقون أموالهم في سبيل الله كمثل حبّة أنبتتْ سبع سنابل في كلّ سنبلة مائة حبّة)(2).

أدوات التشبيه

أدوات التشبيه ألفاظ تدل على المماثلة، وهي على أقسام:

1 ـ أن تكون حرفاً، كـ (الكاف) و(كانَّ).

2 ـ أن تكون اسماً، كـ (مثل) و(شبه).

3 ـ أن تكون فعلاً كـ (يحكي) و(يضاهى).

وهي قد يلفظ بها، نحو: (زيد كالاسد).

وقد لايلفظ بها، نحو: (أخلاقه ماء زلال...).

والغالب في (الكاف) و(مثل) و(شبه) ونحوها، أن يليها المشبه به لفظاً نحو (زيد كالأسد) أو تقديراً نحو قوله تعالى: (أو كصيّب من السماء فيه ظلمات ورعد وبرق)(3) فإنه بتقدير: أو كمَثَل ذوي صيّب.

كما أن الغالب في (كأنّ) و(شابه) و(ماثل) ونحوها، أن يليها المشبّه، نحو قوله: (كأنّ زيد أس

وينقسم (التشبيه) باعتبار أداته إلى ثلاثة أقسام:

1 ـ التشبيه المرسل، وهو ما ذكرت فيه الاداة، وتسميته بالمرسل، لإرساله عن التأكيد، نحو:

ألا إنما الدنيا كمنزل راكــــب            أناخ عشيّاً وهو في الصبح يرحل

2 ـ التشبيه المؤكّد، وهو ما حذفت منه أداة التشبيه، كقوله:

إنــما الدنيا أبو دلف            بـين باديه ومحتضره

فــــإذا ولّى أبو دلف            ولّت الدنيا علـى أثره

ويسمى (مؤكّداً) لإيهامه أن المشّبه عين المشبّه به.

3 ـ التشبيه البليغ، وهو ما حذف فيه أداة التشبيه ووجه الشبه، ويسمّى بليغاً، لبلوغه نهاية التشبيه باعتبار أداته

 

 

الإستعارة

و (الإستعارة) في اللغة، بمعنى طلب الشيء عارية، يقال: (استعار الكتاب) أي طلبه عارية.

وفي الإصطلاح: بمعنى استعمال اللفظ في غير ما وضع له، بعلاقة المشابهة بين المعنى الأصلي والمعنى المجازي، مع قرينة صارفة عن إرادة المعنى الاصلي، فإنك لو قلت: (رأيت أسداً يرمي) فقد استعملت (الاسد) بقرينة (يرمي) في (الرجل الشجاع) للمشابهة الواقعة بينهما في (الشجاعة) .

ولابدّ في (الاستعارة) من عدم ذكر وجه الشبه، ولا أداة التشبيه، بل اللازم ادعاء أن المشبه عين المشبّه به.

والحاصل: أن كل مجاز يبنى على التشبيه بدون الاداة ووجه الشبه يسمّى: (استعارة) .

 أركان الإستعارة

 للإستعارة أركان ثلاثة:

1 ـ المستعار منه، وهو المشبّه به.

2 ـ المستعار له، وهو المشبه، ويقال لهذين: (طرفا الإستعارة) .

3 ـ المستعار، وهو اللفظ المنقول.

ففي (رأيت أسداً يرمي) المستعار منه: الحيوان المفترس، والمستعار له: زيد، والمستعار: لفظ أسد.

 أقسام الإستعارة

 ثم إنّ )الإستعارة( تنقسم باعتبار ما يذكر من طرفي الإستعارة إلى ما يلي:

1 ـ أن يذكر في الكلام لفظ المشبه به فقط، ويسمّى: (استعارة تصريحية)، نحو: (فأمطرت لؤلؤاً من نرجس... ) فاللؤلؤ: الدمع، والنرجس: العين.

2 ـ أن يذكر في الكلام لفظ المشبه فقط، ويؤتى ببعض لوازم المشبه به. ويسمّى: (استعارة بالكناية) وسمي اللازم (استعارة تخييلية) كقوله: (وإذا المنية انشبت أظفارها) فإنه شبّه المنية بالسبع، وأثبت لها بعض لوازم السبع وهو الظفر، فالمنية: استعارة بالكناية، والأظفار: استعارة تخييلية.

ومنه يظهر: تلازم الإستعارة بالكناية مع الإستعارة التخييلية.

 الاستعارة باعتبار المستعار له

 تنقسم (الاستعارة) باعتبار (المستعار له) الى قسمين:

1 ـ الاستعارة التحقيقيّة: وهو ما كان المستعار له محققاً حسّاً: كالأسد المستعار للشجاع، أو عقلاً: كالصراط المستقيم المستعار للدين.

2 ـ الإستعارة التخييلية: وهو ما كان المستعار له موهوباً، غير محقق، لا عقلاً ولا حسّاً، كالاظفار المستعارة للمنية.

تنقسم (الإستعارة) باعتبار اللفظ المستعار إلى ثلاث أقسام:

1 ـ ما كان لفظ المستعار إسماً لذات: كالبدر للجميل، أو اسماً لمعنى: كالقتل للضرب الشديد، وتسمى الإستعارة (أصلية).

2 ـ ما كان لفظ المستعار فعلاً، أو اسم فعل، أو اسماً مشتقّاً، أو اسماً مبهماً، أو حرفاً، وتسمى الاستعارة: (تصريحية تبعية).

3 ـ ما كان لفظ المستعار اسماً مشتقّاً، أو اسماً مبهماً ، وتسمى هذه الاستعارة: (تبعية مكنية) وهذا داخل في القسم الثاني.

 الإستعارة العنادية والوفاقية

 ثم أن الاستعارة المصرحة تنقسم باعتبار الطرفين إلى قسمين:

1 ـ العنادية، وهي التي لا يمكن اجتماع طرفيها في شيء واحد، لتعاندهما، كاجتماع الهدى والضلال، والنور والظلام.

2 ـ الوفاقية، وهي التي يمكن اجتماع طرفيها في شيء واحد، لتوافقهما، كاجتماع النور والتقى، والحياة والهداية.

ومثال الاثنين: العنادية والوفاقية، قوله تعالى: (أو من كان مّيْتاً فأحييناه)  أي: ضالاً فهديناه، فإنّ في هذه الآية استعارتين هما:

أ ‌- استعارة الموت للضلال لاشتراكهما في عدم الانتفاع، وهي عنادية لعدم امكان اجتماع الموت مع الضلال الذي لا يكون إلا في الحي لأنّ الضالّ حيّ.

ب ‌- استعارة الإحياء للهداية لاشتراكهما في ثبوت الانتفاع، وهي وفاقيّة لإمكان اجتماع الإحياء والهداية.

 أقسام الاستعارة العنادية 

ثمّ انّ الاستعارة العنادية على قسمين:

1 ـ التمليحية: بأن يستعمل اللّفظ الموضوع لمعنى شريف في ضدّه أو نقيضه، كقوله: (رأيت أسداً) وهو يريد: جباناً.

2 ـ التهكمية: بأن ينزّل التضاد منزلة التناسب، نحو قوله تعالى: (فبشِّرهم بعذاب أليم) أي: أنذرهم، فاستعيرت البشارة للإنذار الّذي هو ضدّه على سبيل التهكم والإستهزاء.

 الإستعارة باعتبار الجامع

 وتنقسم الإستعارة المصرحة باعتبار الجامع إلى قسمين:

1 ـ عامية، وهي المعلومة لدى كل أحد، نحو: (رأيت أسداً يرمي) والجامع بين الطرفين واضح وهي الشجاعة.

2 ـ خاصية، وهي التي تحتاج الى فكر وتأمّل، نحو:

غّمرُ الرداء إذا تبسّم ضاحكا                      غَلقـت لضحكته رقــابُ المال

والجامع بين الطرفين غير واضح يعرف بالتأمّل فيه وهي ساتريّة الكرم كالرداء عرض صاحبه.

أقسام الاستعارة وأنواعها

_ الاستعارة التصريحية: وهي ما صرح فيها بلفظ المشبه به دون المشبه، أو ما استعير فيها لفظ المشبه به للمشبه، ومثالها من القرآن الكريم قوله تعالى:

(كِتابٌ أنزلناهُ إليكَ لِتُخرجَ الناسَ مِنَ الظُلماتِ إلى النُّورِ...).

ففي هذه الآية استعارتان في لفظي: الظلمات والنور، لأن المراد الحقيقي دون مجازهما اللغوي هو: الضلال والهدى، لأن المراد إخراج الناس من الضلال إلى الهدى، فاستعير للضلال لفظ الظلمات، وللهدى لفظ النور، لعلاقة المشابهة ما بين الضلال والظلمات.

وهذا الاستعمال _كما ترى _ من المجاز اللغوي لأنه اشتمل على تشبيه حذف منه لفظ المشبه، وأستعير بدله لفظ المشبه به، وعلى هذا فكل مجاز من هذا السنخ يسمى "استعارة" ولما كان المشبه به مصرحاً بذكره سمي هذا المجاز اللغوي، أو هذه الاستعارة "استعارة تصريحية" لأننا قد صرحنا بالمشبه به، وكأنه عين المشبه مبالغة واتساعاً في الكلام.

2_ الاستعارة المكنية: وهي ما حذف فيها المشبه به، أو المستعار منه، حتى عاد مختفياً إلا أنه مرموز له بذكر شيء من لوازمه دليلاً عليه بعد حذفه.

ومثال ذلك من القرآن الكريم قوله تعالى:

(ولَمّا سكتَ عَن موسى الغَضَبُ أخَذَ الألواحَ وفي نُسخَتِها هُدىً وَرَحمةٌ...).

ففي هذه الآية ما يدل على حذف المشبه به، وإثبات المشبه، إلا أنه رمز إلى المشبه به بشيء من لوازمه، فقد مثلت الآية (الغضب) بإنسان هائج يلح على صاحبه باتخاذ موقف المنتقم الجاد، ثم هدأ فجأة، وغير موقفه، وقد عبر عن ذلك بما يلازم الإنسان عند غضبه ثم يهدأ ويستكين، وهو السكوت، فكانت كلمة (سكت) استعارة مكنية بهذا الملحظ حينما عادت رمزاً للمشبه به.

وأظهر من ذلك في الدلالة قوله تعالى:

(والصُّبح إذا تَنَفَسَ).

فالمستعار منه هو الإنسان، والمستعار له هو الصبح، ووجه الشبه هو حركة الإنسان وخروج النور، فكلتاهما حركة دائبة مستمرة، وقد ذكر المشبه وهو الصبح، وحذف المشبه به وهو الإنسان، فعادت الاستعارة مكنية.

وهاتان الاستعارتان أعني التصريحية والمكنية نظرا فيهما إلى طرفي التشبيه في الاستعارة، وهما المشبه والمشبه به، فتارة يحذف المشبه فتسمى الاستعارة (تصريحية) وتارة يحذف المشبه به فتسمى الاستعارة (مكنية).

وهذان النوعان أهم أقسام الاستعارة وعمدتها، وهناك تقسيم لها باعتبار لفظها إلى أصلية وتبعية:

 

 

 

امتحانات شهریور ماه آزمون عربي 2 عمومي

 

    

باسمه تعالی

امتحانات شهریور ماه آزمون عربي 2

 

1

      تَرجم العِبارات التَّالَیهَ إلی اَلفارسیَّهِ.

الف) مَنهومانِ لا یَشبَعانِ : طالِبُ عِلمٍ وَ طالِبُ دُنیا .

ب) حاولی اَلیومَ لِتهذیبِ نًفسِکِ کِلَی تَتَقَدَّمی غداً .

ج) رَأیتُ ظبیاً یَهشی بِهُدُوء علی الرّملِ .

3

2

      اِنتَخَب الصَّحیحَ عَن التَّرجَمَهِ :

همانا اسلام دین عبادت و کار است

الف) اِنَّ الاسلامَ دینُ العبادهِ و العَملِ :      اسلام دین عبادت و کار است

اسلام دین و کار را عبادت می داند

 

  آسمان دنیا را با چراغ ها آراستم

ب) زیَّنّا السَّماءَ الدُّنیا بمصابیحَ :               چراغ ها آسمان دنیا را رینت دادند

آسمان دنیا را با چراغ هایی آراستیم

 

رَبَّنا تَقَبَل دُعائی

ج) پروردگارا دعای ما را بپذیر :

رَبَّنا تَقَبَل دعائَنا

5/1

3

      لِلتَّعرِیبِ :

مدیر جوانی را انتخاب کرد . (                                        )

کتاب های مفید  (                       )         امام هشتم (                       )        یازده ستاره (                       )                                               

5/1

4

      اِقرَا النَّصَّ التالی وَ اَجِیبِ عَن الاسئلهِ :

فی دار الحکومهِ : اَلسَّلامُ علیکَ یا أخی یا امیر المُومنین ، یا علیُ جئتُ الیکَ لِاَ تکلَّم حولَ مشاکِلی فی الحیاهِ ! حانَ وقتُ العِشاءِ ....... لَمّا جَلَسُوا عَلَی المائدهٍ لِیتناولوا العَشاءَ ، ما وَجَدَ عقیلٌ شیئاً اِلّا الخُبزَ وَ المَلحَ . فَتَعجَّبَ کثیراً .

الف) لِماذا ذَهَبَ عقیلٌ عندَ اَمیرالمُومنینَ ؟

ب) اَینَ عقیل سَلَّمَ لِأخیهِ ؟

ج) مَتی جَلَسُوا عَلَی المائدهِ ؟

د) لِمَ تَعَجَّبَ عقیلٌ مِن مائدهِ خلیفه المُسلمینَ ؟

2

5

      صَحّح الاَخطاءِ فِی التَّرجمهِ التّالَیهِ .

الف) ألاتُحبّونَ أن یَغفِرَ اللهُ لَکُم ؟ آیا دوست دارید که خداوند آن ها را بیامرزد ؟

 

 

ب) کَیفَ هوُلاءِ اَصبَحُوا ائمَّهً لِلآخَریِنَ . چگونه آن ها رهبرانی برای خودشان گردیدند ؟

 

 

1

6

      تَرجم اللُغات :

اَلمَزهَریَّه : (                  )

متضاد حارّ : (                )

مترادف سَِراج : (             )

نان : (                  )

1

7

      اِنتَخَبِ الصَّحیحَ :

1)      عاتِب ................کَ بِالاِحسانِ اِلیهِ . ( اَخا – اَخُو – اَخِی )

2)      وَ بِـ ................ اِحساناً . ( الوالِدُوُنَ – اَلوالِدَینِ – اَلوالِدانِ )

3)      کانَ فِی ................ رَجُلٌ زاهدٌ . ( بغدادِ – بغدادُ – بغدادَ )

4)      نَحنُ ............... کُم وَ ایّاهم ( نَرزُقُ – تَرزُقُ – یَرزُقُ )

2

8

      عَیَّن المَوصوفَ والصّفهَ :

عَطَشُهُ الشّدیدُ یَقتُلُه فِی هَذا الجَوِّ الحارِّ .

 

 

1

9

      عَیِّن اَنواعَ المَعارِف لِلکلمات الّتی اُشیرَ الیها بخطٍّ .

اَنا مَدینَهُ العِلمِ وَ علیٌّ بابُها .

 

 

5/0

10

      عَیّن اِعرابَ الکلماتِ الّتی اُشیرَ اِلَیها بخطٍّ ( تقدیری ، محلی ، اصلی و فرعی )

الف) هُوَ الّذَی اَرسَلَ رسوله بالهدی .

 

 

ب) ابوکَ یُرشدک فی الحیاهِ .

 

 

1

11

×      غیِّر المبنی لِلمعلوم لِلمجهول و المبنی لِلمجهول لِلمَعلوم .

الف) کَتَبَ اللهُ الصّیامَ عَلَی المُسلمینَ .

 

 

ب) نُصَرَ اَلمُسلمونَ فِی غزوهِ بَدرٍ .

 

 

1

12

×      عَیِّن اسمَ الحروفِ المشبهه بِالفعلِ وَ خَبَرها :

اِنَّ المَساجدَ بُیوت اللهِ فِی الاَرضِ .

 

 

5/0

13

×      اُکتُب التّحلِیلَ الصّرفَّی لِما اُشیرَ اَلیهِ بخطٍّ :

وَ إذا قُری ءَ القُرآنُ فَاستَمِعوا لَـهُ وَ أنصِتوا لَـعَـلَّکُم تُرحَمونَ

قُری ء .......................................	اِستَمِعوا .......................................
هُ ................................................	لَعَلَّ .............................................

2

14

×      اَکمل الفراغ بمایُناسبُ :

الف) المُومنونَ ..................... باللهِ شیئاً ( مضارع مرفوع منفی مِن اَشرَکَ )

ب) ................... عن عیوبِ النّاسِ ( فعل نهی مِن بَحَثَ لِلمخاطبین )

1

15

×      لِلاِعراب : ترکیب کنید .

رجع عقیل إلی منزلهِ بالاکیاسِ المملوهِ بالاموالِ

 

 

1