حال و معادل هاي آن در فارسي
حال در زبان عربي معمولاقيدي است نكره ومشتق (با معناي وصفي) كه حالت فاعل يا مفعول را بيان مي كند و
معادل قيد حالت در فارسي است و همچون بيشتر قيد ها هميشه منصوب است. قيد حالت در زبان فارسي هميشه به صورت مفرد مي آيد ولي در زبان عربي حال همچون صفت بايد از لحاظ عدد و جنس با صاحب حال مطابقت داشته باشد: خرج الطلاب من الصف ضاحكين: دانشجويان خندان از كلاس خارج شدند.
- براي گريز از ترجمه لفظ به لفظ بهتر است هنگام ترجمه قيد حالت عربي (حال) از به كار بردن كلمه / در حاليكه/ در حال/ يا باحالت تا آن جاكه ممكن است پرهيز كنيم مثلا در ترجمه:خرجوا من بيته خجلين به جاي: با حالت شرم از خانه اش خارج شدند، چنين ترجمه كنيم :شرمگين از خانه اش خارج شدند.
*نکته- گاهى در ترجمه حال مفرد معادل مناسبى در فارسى نمی يابيم وناچاريم آن را به صورت يك جمله ترجمه كنيم :استأنت كلامه قائلاً : سخنش را از سر گرفته گفت ، يااُضاف قائلا: افزود وگفت.
*نکته--گاهی در زبان عربى يك جمله اسميه يا فعليه نقش قيد حالت را ايفا می كند، كه در اين صورت بايد نخست صاحبحال را كه ممكن است فاعل يا مفعول باشد، بياوريم وبا افزودن "كه" به دنبال آن بخش دوم جمله يعنى "حال" را ترجمه می كنيم وسپس بخش اول جمله وفعل اصلى را به فارسى بر می گردانيم:
1-رأيته وهو يكتب : او را كه می نوشت ، ديدم.
2- كيف سافرتَ وأنت مريض : تو كه مريض بودى، چگونه به سفر رفتى.
3- لماذا تتكاسل وأنت طالبٌ ذكىٌ ؟ تو كه دانشجوى با هوشى هستى، چرا تنبلى می كنى؟
4- رأيتَُ علياً يتكلّم مع اَصدقائهُ : على را كه با دوستانش صحبت می كرد، ديدم.
*نكته: در خور توجه اين كه زمان جمله هاى حاليه را جمله قبل از آن مشخص می كند :
مثلا در عبارت "رايت عليا يتكلم مع أصدقائه" بهتراست فعل مضارع" يتكلم " به صورت ماضي استمراري ترجمه شود: "علي را ديدم كه با دوستانش صحبت می كرد " چرا كه فعل ماضي "رأيت" قبل از فعل مضارع آمده و مانند فعل كمكي "كان" معناي ماضي استمراري به جمله مي بخشد.
*نکته:گاهي برخي جمله هاي حاليه معناي زماني قوي تري دارند كه در اين صورت، بايد به شيوه های زير ترجمه شوند:
1خرجت من البيت و السماءُ تُمطر:آسمان میباريد كه از خانه خارج شدم (-وقتى از خانه خارج شدم ،باران می باريد)
2- سمعتُ هذا الخبر و أنا فى السفر: در سفر بودم كه اين خبر را شنيدم(اين خبر را در سفر شنيدم0 ) 3- توفى أبوه وله عشرون سنة: بيست ساله بود كه پدرش در گذشت0 (وقتى بيست سال داشت پدرش در گذشت0 )
*نکته:-درترجمه فارسى به عربى ، برخى جمله ها را مى توان به دو صورت حاليه وموصولى (وصفى در اصطلاح نحو) ترجمه كرد وگويى در اين گونه عبارت ها مرز مشخصى ميان حال وصفت وجود ندارد : سربازان بر اين شهر كه مركز علم وأدب بود، دست يافتند : 1- استولي الجنود على هذه المدينة التي كانت مركزاً للعلم والأدب0 2- استولي الجنود علي هذه المدينة و هي مركزٌ للعلم والأدب0
نکته-اضافه هاي لفظى گاهى ممكن است نقش قيد حالت را در جمله داشته باشد: عاش طيلة عمره خاملَ الذكر :او در تمام عمر گمنام زندگى كرد0 نکته :البته يافتن معادل هاى فارسى مناسب براى اضافه هاي لفظى هميشه آسان نيست و گاه بايد اين نوع از اضافه ها را به صورت جمله اى كامل ويا به صورت موصوف وصفت ترجمه كرد : سيّد المسلمون مسجد المدينة جميلا متقن البناء 0 مسلمانان مسجد شهر را زيبا وبا بنايى استوار ساختند 0
مفعول مطلق و معادل های آن درفارسی
در زبان عربي گاه بعد از فعل مصدري از لفظ آن به صورت منصوب و معمولاً نكره ، براي تاًكيد يا بيان نوع و يا بيان عدد آن مي آيد كه به آن مفعول مطلق مي گويند0 در فارسي براي مفعول مطلق معادلي وجود ندارد از اين رو در ترجمه گاه با مشكل مواجه مي شويم لذا بايد به نكات زيرتوجه بنماييم:
1-در ترجمه مفعول مطلق تأ كيدي مي توان از قيد هايي مانند: بسيار،سخت،به شدّت، خيلي و غيره استفا ده كرد:
- فر جتُ فرحاً: بسيار خوشحال شد م. حزنت حزناً: سخت غمگين شد. بكي بكاءً: به شدّ ت گريست.
2-ترجمِِِه مفعول مطلق نوعى معمولاً كار چندان ساده اى نيست وبايد بنا به حالت مفعول مطلق به روش هاى متعددى عمل نمود :
الف- در ترجمه مفعول مطلق نوعى هرگاه مفعول مطلق با صفت مفرد همراه باشد ، میتوان ازانواع قيد هاى بيانى (به گونه اى- به طور مطلق- به طور كامل – كاملاً و000) كمك گرفت: - لما هذا البلدُ نمواً عجيباً : به گونه اى عجيب اين كشور رشد كرد0
- خضع للأجانب خضوعاً مطلقاً :به طور مطلق تسليم بيگانگان شد0
- أثرت الثقافة الفارسية في الثقافة العربية تأثيراً كاملاً : فرهنگ فارسى به طور كامل در فرهنگ عربي تأثير گذاشت0
ب- در ترجمه مفعول مطلق نوعى البته هر گاه با صفت جمله همراه باشد ،مى توان از قيد "چنان" يا "آن گونه " استفاده كرد:
- انتقمنا من العدو انتقاماً لن ينساه ابداً : چنان انتقامى از دشمن گرفتيم كه هرگز آن را فراموش نخواهد كرد0 -احترمه احتراماً يليق به :آن گونه كه شايسته او بود به او احترام گذاشت(چنان احترامى به او گذاشت كه شايسته او بود)
ج-مفعول مطلق نوعى هرگاه با مضاف اليه همراه باشد معمولاً بيانگر نوعى تشبيه است كه مى توان در ترجمه آن از برخى ابزار تشبيه از قبيل :همچون ، همانند و000استفاده كرد : - بكى بكاءَ الاطفالِ :همچون كودكان گريست ( كودكانه گريست)0
- قاتلَ الجنودُ قتا لَ الابطالِ : سربازان همچون قهرمانان جنگيدند ( سربازان قهرمانانه جنگيدند)0
3- در ترجمه مفعول مطلق نيابي مي توان به جاي كلمه" كل" از قيد " كاملاً" و به جاي كلمه"بعض" از قيد" تا حدي" ،" تا اندازه اى" و به جاي اسم اشاره از قيد "اين گونه" يا " آن گونه" استفاده كرد:
- نجح الطلابَ كلَّ النجاح : دانشجو كاملاً موفق شد.
- احترمتهُ كلَّ الاحترام: كاملاً به او احترام گذاشتم.
- رايته مسروراً كلّ السرور: او را كاملاً خوشحال ديدم.
- احترمتهُ بعضَ الاحترام: تا اندازه اى به او احترام گذاشتم.
- يفهمونَ الموضع بعضَ الفهم: تا حدي موضوع را مي فهمند.
- يعبدونَ اللهَ هذه العبادة: اين گونه خداوندرا عبادت مي كنند.
*نکته - در صورتي كه صفتي بروزن أفعل جانشين مفعول مطلق شود درترجمه آن ميتوان از قيد هاي بياني اى همچون: به بهترين نحو، به بدترين شكل، بي نهايت و000استفاده نمود .
- خاطبه خير خطابٍ: او را به بهترين نحو مورد خطاب قرار داد.
- قتلهُ شرَّ قتلٍ: به بدترين شكل او را كشت. به او احترام گذاشت.
تركيبهاى وصفي:
براي ترجمه تركيب هاي وصفي از فارسي به عربي دانستن اين نكته د ستوري ضروري است كه صفتها در زبان عربي با موصوف هاي خود از چند جهت مطابقت
مي كنند:1- جنس 2- عدد 3-معرفه يانكره بودن 4- اعراب
مثل:انسان مومن: الانسانُ المومنُ انساني مومن: انسانٌ مومنٌ
در مواردي با اسمهاي جمع مانند مفرد مونث رفتار مي شود:
1- جمع هاي مكسر و مونث سالم غير انسان: الاشجارالباسقة(درختان بلند)
المجلات العلمية (مجله هاي علمي)
2- جمع مكسر اسم هاي جمع: الاقوام الايرانية، القبائل العربية.
تركيب هاي اضافي:
در زبان عربي تركيب هاي اضافي داراي ويژگيهاى ذيل مي باشند .
1- مضاف حرف تعريف "األ" و تنوين نمىگيرد ومضاف اليه پيوسته مجرور است
2- اعراب در تركيبهاى اضافي بر روى مضاف ظاهر مىشود –من كتاب الطالب
3- اگر مضاف مثني يا جمع مذكرسالم باشد نون تثنيه وجمع حذف مىشود –طالب الكلية0
*در تركيب هاىاضافى لفظى ،مضاف حكم نكره را دارد ومضاف اليه پيوسته با حرف تعريف (ال) همراه است، و چنان كه اين تركيب ، صفت براى موصوف معرفه قرار گيرد مضاف با (ال) همراه است: مسجدٌ متقنُ النباء االمسجد المتقنُ النباء تركيب هاى وصفى اضافى: در زبان فارسى گاه بين مضاف و مضافاليه ، صفت قرار مى گيرد مثل: ديوان مشهور شاعر كه جهت ترجمۀ آن به عربى به دو صورت مىتوان عمل كرد:
1-صفت مضاف را پس از مضاف اليه قرار داد :ديوانُ الشاعر المشهورُ.
2-مضاف وصفت آن را به صورت تركيب وصفي در آورده، سپس مضاف اليه را با حرف اضافه"لِ" بياوريد: الديوانُ المشهور للشاعر.
ساختار هاي جمله هاي عربي
جمله اسميه از يك مبتدا ويك خبر تشكيل مي شود كه در حقيقت همان نهادوگزاره فارسي است، خبر مي تواند مفرد(الرجل العالمٌ) ،شبه جمله ( الرجلُ في البيت)،
جمله اسميه ( الرجلُ قلبه طاهر، الحديقه اشجارها خضراءُ )، يا جمله فعليه( الرجلُ خرج من البيت) باشد. مبتدا معمولأ معرفه و خبر معمولأ نكره است، مثل: المكتبةُ كبيرةُ
نكته 1-خبر در جمله هاي اسميه در اغلب اوقات از لحاظ ظاهري نكره است ونبايد آن را به صورت نكره ترجمه نمودمثلا: الشمسُ مستورٌ: خورشيد پنهان است0
نكته 2- خبر در برخى از جمله ها هم از لحاظ ظا هرى و هم از لحاظ معنايى نكره است كه در اين صورت بايد نكره ترجمه شود مثلا : هذا تيارٌ سياسى است و آن زمانى است كه خبر مفرد نكره داراى صفتى نكره باشد
هذا كتابٌ اَدبيٌ:اين كبابي ادبي است.
نكته 3-در جمله هاي اسميه اي كه خبر آنها نيز جمله اسميه است بايد توجه داشت كه دو مبتدا را به صورت يك تركيب اضافي(اضافه مبتداي دوم به اول) آورده و از ترجمه ضمير در مبتداي دوم پرهيز كرد،مثل:الكتاب مواضيعهُ نافعة :موضوعات كتاب سودمند است.
نكته 4- هرگاه خبر مفرد ، مشتق باشد از لحاظ عدد وجنس با مبتدا مطابقت مي كند:المراةُ جالسةٌ
نكته 5- هرگاه خبر مفرد،جامد باشد با مبتدا مطابقت نمي كند:الحياة غرورٌ، الصدقُ نجاةٌ
نكته 6- برخي از واژگان با اينكه در قالب يكي از اسمهاي مشتق اند،اما چون معاني وصفي ندارند مشتق به شمار نمي آيند لذا با مبتدا مطابقت نمي كنند:
هذه المسا لةُ موضوعٌ هامٌ: اين قضيه موضوع مهمي است.
هذه القوانينُ موضوعةٌ كنا :اين قوانين براي ما وضع شده است.
نكته 7- هناك،هنالك،تمّ،تمةَ، گاه در ابتداي جمله قرارمي گيرند.
هناك حديقةٌُ:آنجا باغي است. الحديقةُ هناك:باغ آنجا است.
-كه در اينصودت لز معناي اصلي خود خارج شده وبرمعناي"وجود دارد" يا "هست" دلالت مي كند:هناك مسالةٌ هامةٌلابد من الاشارةاليها:مساله مهمي وجود دارد كه بايد به آن اشاره كرد. (مٍن تَمّ َ= مِن تُمَّ = از آن پس)
جمله فعليه و فعل ماضى: جمله هاي فعليه در زبان عربي جمله هايى هستند كه با فعل آغاز مىشوند،
وفعل در اين جمله ها همواره به صيغه مفرد آورده مىشود خواه فاعل جمع باشد خواه مفرد – خرج الطلاب من الصف – خرج الطالب من الصف
در اين قسمت به فعل ماضى مىپردازيم : الف ) فعل ماضى فعل ماضى در زبان فارسى انواع دارد كه عبارتند : ماضى مطلق، ماضى استمرارى، ماضى نقلى ، ماضى بعيد، ماضىملموس، ماضى التزامى0
1- ماضى مطلق فارسى برابر است با ماضى كامل در زبان عربى معاصر ماضي كامل عربى را با ما + فعل ماضى يا لم + فعل مضارع مىتو ان
منفي ساخت : ما ذهب = لم يذهب
2-ماضي استمراري ( در زبان عربي براي آن نامي تعيين نشده است ) :
درزبان عربي براي ساختن اين زمان از " كان "+ فعل مضارع استفاده مي شود: كان يلعب: بازي مي كرد.
براي منفي ساختن ماضي استمراري در عربي مي توانيم از الگو هاي زير
استفاده كنيم :
ما + كان + فعل مضارع / لم + مضارع مجزوم كان+ فعل مضارع / كان + لا + فعل مضارع - نمي رفتم= ما كنت أذهبُ /لم أكن أذهبُ / كنتُ لا أذهبُ
3- ماضي نقلي در گذشته آغاز شده اما آثرش تا زمان حال باقي است.ودرزبان عربي فرمول آن: قد+ فعل ماضي مي باشد: قد ذهب : رفته است. براي منفي ساختن ماضي نقلي درزبان عربي دو راه وجود دارد:
الف ) لما + فعل مضارع مجزوم = لما أذهب: هنوزنرفته ام. ( متن قديم )
ب ) لم+ فعل مضارع مجزوم+ بعُد = لم أذهب بَعدُ: هنوز نرفته ام ( متن معاصر)
4- ماضي بعيد برابراست با ماضي اكمل ( ابعد) درزبان عربي كه انجام كاري را پيش از ماضي ديگر بيان مي كند. درزبان عربي براي بيان اين زمان از يكي از دو فرمول زير مي توان استفاده كرد:
كان+ قد+ فعل ماضي= كان قد ذهب / كان+ فعل ماضي= كان ذهب= رفته بود.
5- ماضي مستمر: ماضي مستمر دلالت بر كاري دارد كه در گذشته به صورت مستمرهمزمان با كار ديگري انجام گيرد وفرمول عبارتند از :
الف) كان+ اسم فاعل: كانت الطفلة ضاحكةً عند ما دخلت الغرفة: هنگامي كه داخل اتاق شدم كودك داشت مي خنديد. ب) ماضى استمرارى + لمّا ( عند ما، بينما، حينما ) +ماضي : كنتُ أكتب لمّا دخل : وقتى وارد شد داشتم مىنوشتم0 ج) كاد + فعل مضارع + فاذا( فجائيه) +اسم + خبر كدتُ أسقط فاذا صديقي أمسك بيدى: داشتم مىافتادم كه دوستم دستم را گرفت0
6- ماضى التزامي: انجام كارى را در گذشته با شك و ترديد و يا آرزو و دريغ بيان مي كند0 در زبان عربي براى ساختن اين زمان بايد به شكل زير عمل كنيم : ان يا ( لعلّ – ليت – أردتُ أن – من الممكن أن ، يمكن اَنْ )+ فعل مضارع كان + قد + فعل ماضى : ان تكونوا قد ذهبتم 000: اگر رفته باشيد000 لعلّه يكون قد اشترى الكتاب : شايد كتاب را خريده باشد0 ليتهم يكونون قد علموا : كاش دانسته باشند0 أردتُ أن أكون قد طرقتُ البابَ:خواستم كه در زده باشم0 يجب أن يكون قد وصل : بايد رسيده باشد0 من الممكن أن تكون هذه المقالة العلمية قد انتشرت في بعض المجلات العربية: ممكن است اين مقالۀ علمى در يكى از مجلات عربى منتشر شده باشد0
* نكته : فعل ماضي بر آينده دلالت مىكند در صورتى كه :
1- پس از "ما" مصدريه زمانيه در آيد:
لن تُلْقوا ضُرّاً ما بَقينا ( ما دُمنا) أحياءً: تا زمانى كه ما زنده باشيم ضررى
نخواهيد ديد0
2- پس از ابزارهاى شرط ( إن، إذا، من، ايّ، ما، مهما،0000)
إن فعلتُ ذلك ضيعّت مالي: اگر اين كار را انجام دهم، سرمايه اى را از دست خواهمداد0 3- بر طالب (مانند : دعا ) دلالت كند : حفظه الله :خدا نگهدار او باشد، لا رحهم الله : خدا آنها را نيامرزد ، رضي الله عنه : خدا از او راضىوخوشنود باشد0
نرحب بکم فی موقعنا